Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



THIRLWALL , CONNOP ( 1797 - 1875 ), esgob Tyddewi ;

g. 11 Chwefror 1797 . Ni bydd a fynnom yma â'r gŵr enwog a'r ysgolhaig mawr hwn ond yn ei gyswllt â Chymru ; y mae ysgrif lawn arno yn y D.N.B. Penodwyd ef yn esgob Tyddewi yn 1840 , a bu gwrthwynebiad mawr i'r penodiad: yn Lloegr , yn herwydd ehangrwydd ei syniadau diwinyddol a gwleidyddol; yng Nghymru , am nad oedd yn Gymro — ymosodwyd yn Yr Haul ar y penodiad, a sgrifennodd Dewi o Ddyfed ’ ( David James , 1803 - 1871 ) [q.v.] lythyr cryf at Thirlwall yn erfyn arno wrthod yr esgobaeth, ar y tir na ddylid bod yn esgob yng Nghymru heb fedru Cymraeg — gw. y llythyr yng nghofiant James , 32-9. Eithr nid yn unig ni ddaliodd Thirlwall unrhyw ddig at David James (cynigiodd archddiaconiaeth iddo yn 1860 ), ond aeth ati i ddysgu Cymraeg , ac ymhen blwyddyn gallai bregethu yn Gymraeg ; cyhoeddwyd cyfrol o'i bregethau Cymraeg , dan olygyddiaeth E. O. Phillips [q.v.] yn 1877 — gwir mai Cymraeg anystwyth ac annealladwy i'r werin a oedd ganddo. Yr oedd yn esgob egnïol a hael. Dywedir iddo rannu £40,000 mewn elusennau, gan gynnwys chwanegu at gyflogau ei bersoniaid tlotaf; symbylodd godi ysgolion , a sefydlu'r coleg hyfforddi yng Nghaerfyrddin ; atgyweiriwyd dros 180 o eglwysi'r esgobaeth; ac ymwelodd â phob rhan o esgobaeth eang afrosgo Tyddewi . Eto, ni ddaeth byth yn boblogaidd; gŵr oeraidd, academaidd, llym oedd ef, ac ni lwyddodd ef na'i glerigwyr o Gymry i glosio at ei gilydd. Ar y llaw arall, a chofio tueddiadau rhyddfrydig Thirlwall , siomedig fu ei agwedd pan ddaeth Rowland Williams ( 1817 - 1870 ) [q.v.] i drybini — gw. Life of Rowland Williams , i, 333-7. Rhwng popeth, ymbellhaodd yn raddol oddi wrth ei glerigwyr, a dibynnai'n gynyddol ar ei archddiaconiaid. Collodd ei olygon , a pharlyswyd ef; ymddeolodd o'i esgobaeth yn 1874 , a bu f. yn Bath , 27 Gorffennaf 1875 ; claddwyd yn abaty Westminster .

Ffynonellau:

  • John Morgan , Four Biographical Sketches Bishop Ollivant, Bishop Thirlwall, Rev. Griffith Jones, Vicar of Llanddowror, and Sir Thomas Phillips, Q.C. ; with a chapter on 'The Church in Wales' (Llundain, 1892) , 1892 ;
  • a'r cyfeiriadau eraill uchod.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54