Cafodd ‘Dafydd Ddu’ wyth mis o ysgol gyda John Morgan [q.v.], curad Llanberis. Yno y cyfarfu ag Abraham Williams [q.v.] o'r Cwmglas, a thrwyddo daeth i wybod am farddoniaeth Gymraeg. Cafodd fenthyg llyfrau Cymraeg gan Abraham Williams a thrwyddo ef y cafodd wybod am Ddafydd Elis [q.v.] (‘Person Criceth’) a fuasai yn gurad yn Llanberis o flaen John Morgan. Cafodd fenthyg copïau Dafydd Elis o waith yr henfeirdd a gwnaeth yntau gasgliad o gywyddau ac englynion allan o'r llawysgrifau a'u rhoi yn y llyfr llawysgrif — ‘Golwg ar Parnassus a Helicon.’ Ar ôl gadael yr ysgol gweithiai waith gwehydd yn y Waun Fawr ac âi i Gaernarfon i weled ‘Robin Ddu yr ail o Fôn’ (Robert Hughes) [q.v.], a ddaethai yno wedi colli ei iechyd yn Llundain. Clywodd ganddo am gyfarfodydd y beirdd yn y tafarnau yn Llundain ac yn niwedd y gaeaf 1783-4 canodd ‘Dafydd Ddu’ gân, ‘Gwahoddiad i'r Prydyddion ddyfod i'r Betws bach Noswyl Fair ar y mesur a elwir Bel Eil March, a daeth ‘Hywel Eryri,’ William Bifan, ‘Sion Caeronwy,’ Siân Parri, ac eraill yno, a dyna gychwyn cyfarfodydd y beirdd yn Arfon lle câi ‘Dafydd’ gyfle i ddysgu rheolau barddoniaeth i'w ‘gywion,’ fel y gelwir hwynt.

Ar 14 Gorffennaf 1787 rhoes heibio waith gwehydd a dechrau cadw ysgol yn Llanddeiniolen. Aethai yno i ddechrau i weled ‘Twm o'r Nant’ a'i gyfeillion yn chwarae anterliwd, ac anogwyd ef y pryd hwnnw i roi cynnig ar gadw ysgol, a bu'n dilyn y gorchwyl hwnnw yn Llanddeiniolen, Betws Garmon, Llanystumdwy, Pentraeth, y Waun Fawr, Llanrug, Llanberis, a'r Dolydd Byrion, Llandwrog. O 1807 i 1810 bu'n brysur yn casglu'r defnyddiau ar gyfer ei lyfr, Corff y Gainc, yn teithio i Ddolgellau i wylio ei argraffu, ac yna'n crwydro i Lerpwl a mannau eraill i'w werthu.

Yr oedd ‘Dafydd Ddu’ a William Williams, Llandegai [q.v.], yn aelodau gohebol o Gymdeithas y Gwyneddigion a hwy a weithredai dros y gymdeithas honno yng Ngogledd Cymru am gyfnod. Iddynt hwy ill dau yr anfonid eu llyfrau, fel Gwaith Dafydd ab Gwilym, 1789, i'w gwerthu; atynt hwy yr anfonid am ddefnyddiau ar gyfer y Myvyrian Archaiology, ac ar ôl i ‘Dafydd’ ennill eu ‘tlws’ ddwywaith am yr awdl yn Llanelwy a Llanrwst gofynnai'r Gwyneddigion iddo drefnu eu heisteddfodau, megis eisteddfod Penmorfa yn 1795, ac arno ef y disgynnodd llawer o'r gwaith trefnu a beirniadu'r farddoniaeth yn eisteddfod Caernarfon, 1821. Ni chytunai â syniadau rhai o wŷr Llundain am y Chwyldro yn Ffrainc ac ni dderbyniai ddulliau rhyfedd William Owen Pughe o ysgrifennu Cymraeg. Cytunai â hwynt y byddai'n ‘fuddiol rhoi ychwaneg o ryddid i feirdd Cymreig,’ ond y dylid ‘cymryd yn gynnil rhag torri adwy i rimynwyr anurddasol ddyfod i mewn i wladwriaeth awen.’ Yr oedd ef yn sicrach awdurdod ar reolau barddoniaeth gaeth na neb yn ei gyfnod, a dywaid Syr John Morris-Jones mai trefniant ‘Dafydd Ddu’ wedi ei newid gan ‘Bardd Nantglyn’ (Robert Davies) [q.v.], ac wedi ei ddiwygio, naill ai gan ‘Dafydd Ddu’ ei hunan neu rywun arall, oedd prif sail yr hyn a sgrifennwyd ar y gynghanedd yn y 19eg g.

Ychydig o'i waith a apeliai at ddarllenwyr heddiw. Gellid nodi ei englynion beddargraff a'i gywydd ar agoriad eisteddfod Caernarfon yn 1821 fel yr enghreifftiau gorau o'i farddoniaeth gaeth, a ‘Fy Annwyl Fam fy Hunan,’ cyfieithiad o'r gân Saesneg ‘My Mother,’ fel enghraifft o gyfieithiad a barhaodd yn boblogaidd wedi i'r gân wreiddiol gael ei llwyr anghofio.

Treuliodd y flwyddyn olaf o'i oes yn y Fron Olau, Llanrug, ond crwydrai i weled cyfeillion yn yr ardaloedd cylchynol. Wrth ddychwelyd o Fangor o un o'r teithiau hynny syrthiodd wrth groesi afon Cegin wrth ymyl Bach Riffri a chafwyd ef wedi boddi ar 30 Mawrth 1822. Claddwyd ef ym mynwent Llanfihangel yn Llanrug a rhoes ei gyfeillion gofadail ar ei fedd.

Heblaw Corff y Gainc a gyhoeddodd yn 1810 ymddangosodd llyfryn arall, Arddwriaeth Ymarferol, cyfieithiad o ddau draethawd Saesneg, o'i waith yn 1815. Yr oedd ganddo ran hefyd mewn golygu y cyfnodolyn Greal neu Eurgrawn sef Trysorfa Gwybodaeth, argraffwyd ac ar werth gan T. Roberts, Caernarfon, 1800, gyda ‘Ieuan Lleyn,’ a hefyd gyda'r Parch. P. Bailey Williams, Llanrug, mewn golygu Trysorfa Gwybodaeth neu Eurgrawn Cymraeg, Caernarfon, 1807. Y mae 17 o'i ysgrifau yn y Cylchgrawn Cynmraeg, 1793-4, ac yn eu plith ei ‘Traethawd ar ddim,’ y cynnig cyntaf i ysgrifennu ysgrif yn Gymraeg ar ddull y ‘light essay’ Saesneg, a cheir englynion a thraethawd o'i waith yn Geirgrawn (Treffynnon, 1796).