Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



TRAHAEARN ap CARADOG (bu f. 1081 ), brenin Gwynedd .

Dywedir ei fod yn fab i un o'r enw Caradog ap Gwyn ap Collwyn ac yn gefnder i Bleddyn ap Cynfyn . Daeth yn rheolwr Arwystli yn ei hawl naturiol ei hun. Gwelir yn ei yrfa ef rhwng 1075 a 1081 un o'r esiamplau mwyaf trawiadol yn hanes Cymru o'r modd y gallai gŵr o bersonoliaeth feiddgar ac uchelgeisiol, un o arglwyddi llai Cymru , fedru cipio i'w ddwylo ei hun awdurdod brenhinol dros diriogaeth eang ar yr union adeg pan oedd amgylchiadau y llinachau pennaf yn bur isel. Pan fu Bleddyn f. yn 1075 cipiodd Trahaearn yr awenau yng Ngwynedd . Heriwyd ei awdurdod gan Gruffudd ap Cynan , cynrychiolydd hen linach Gwynedd , a gorchfygwyd ef yn Glyngin ym Meirionnydd ; yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn, fodd bynnag, adenillodd ei awdurdod ym Mron-yr-erw a gorfodi Gruffudd i fynd i alltudiaeth am yr ail dro yn Iwerddon .

Yn 1078 aeth ar gyrch i Dde Cymru a lladd y brenin ( Rhys ab Owen ) yn Gwdig . Gan fod diddordebau a oedd yn gyffredin i'r gwahanol lywodraethau Cymreig yn cael eu bygwth, daeth Gruffudd a Rhys ap Tewdwr yn gynghreiriaid maes o law a chyda'i gilydd gorchfygasant eu gelyn yn llwyr ym mrwydr enwog Mynydd Cam , a ymladdwyd yn 1081 . Lladdwyd Trahaearn yn y frwydr honno. Gadawodd bedwar mab — Meurig , Griffri , Llywarch , ac Owain . Parhaodd ei ddisgynyddion i lywodraethu Arwystli hyd nes y gwnaeth Gwenwynwyn hi yn rhan o Bowys . Priododd ei ŵyres, Gwladus , ag Owain Gwynedd ; mab iddi hi oedd Iorwerth Drwyndwn , tad Llywelyn Fawr .

Ffynonellau:

  • A History of Wales: from the Earliest Times to the Edwardian Conquest ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • History of Gruffydd ap Cynan (1054–1137) , 1910 .

Awdur:

Yr Athro Thomas Jones Pierce, M.A., F.S.A., (1905-1964), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54