Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

VAUGHAN (TEULU), Trawsgoed ( Crosswood ), sir Aberteifi . Hyd y flwyddyn 1947 , pan drosglwyddwyd cartref y teulu hwn, sef Trawsgoed , plwyf Llanafan , sir Aberteifi , i fod yn ganolfan gwasanaeth ymgynghorol y Llywodraeth ynglŷn ag amaethyddiaeth yng Nghymru , gallai'r teulu hwn hawlio cysylltiad didor â'r lle am tua chwe chanrif. Â Deheudir Cymru y cysylltir y teulu gan amlaf, eithr at Collwyn ap Tangno , cyndad a gysylltir â sir Gaernarfon , yr olrheinir yr ach. Tybir mai'r cyntaf i ymsefydlu yn y Trawsgoed oedd ADDA AP ( c. 1200 ); y mae'r casgliadau achau yn cytuno i ddywedyd iddo briodi Tudo (neu Dudo ) , merch ac aeres Ieuan Goch , Trawsgoed . Gor-or-ŵyr i Adda a Tudo oedd MORYS ; efe, meddir, a ddechreuodd gyfrif y Fychan ( Vaughan wedi hynny) yn gyfenw. Ymysg dogfennau'r teulu (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ) y mae gweithred yn perthyn i'r flwyddyn 1547 sydd yn tystio bod RICHARDE AP VAUGHAN , tad MORIS AP , Llanafan , oherwydd bod priodas wedi ei threfnu rhwng Moris ap Richard ap Moris ac Elliw , merch ac aeres Howell ap Jenkin , yn cytuno i drosglwyddo dau dŷ, etc., yn cynnwys ‘the place at Trausgoed ,’ h.y, ‘ Plas Trawsgoed ,’ at wasanaeth Moris ac Elliw . O hyn ymlaen y mae dogfennau'r teulu yn rhoddi cryn lawer o fanylion ynghylch gwahanol aelodau'r teulu a'u disgynyddion ac am y stad ( N.L.W. Calendar of Crosswood Deeds , 1927 ).

Ymddengys mai'r Vaughan cyntaf i briodi ag aelod o deulu Stedman , Strata Florida (a Cilcennin ), ydoedd EDWARD VAUGHAN (bu f. 1635 ), a briododd Lettice , merch John Stedman (manylion am ewyllys Edward Vaughan yn Crosswood Calendar , 59-60). Edward Vaughan a Lettice ( Stedman ) oedd rhieni un o aelodau enwocaf y teulu, sef y barnwr Syr John Vaughan ( 1603 - 1674 ) [q.v.] .

Mab hynaf y barnwr a Jane ( Stedman ) oedd EDWARD VAUGHAN (bu f. 1683 ), a olygodd Reports ei dad. Bu'n aelod seneddol dros Aberteifi ( 26 Chwefror 1678/9 hyd 28 Mawrth 1681 ) ac am gyfnod byr yn un o Arglwyddi y Morlys . Priododd ef Letitia , merch Syr William Hooker . Gwnaeth y brenin ( William III ) eu mab hwy, JOHN VAUGHAN ( 1670? - 1721 ), yn farwn Fethard , swydd Tipperary , ac yn is-iarll ‘Viscount’ Lisburne , swydd Antrim (ym mhendefigaeth Iwerddon ) yn 1695 . Priododd (1), 18 Awst 1692 , â Malet , trydedd merch ail iarll Rochester , a (2) Elizabeth (bu f. Awst 1716 ). Trwy Malet yr oedd yn dad i JOHN VAUGHAN , ail is-iarll Lisburne , a thrwy Elizabeth yn dad WILMOT VAUGHAN , 3ydd is-iarll Lisburne ; bu'r ail is-iarll a'r 3ydd yn arglwyddi-raglaw sir Aberteifi . Priododd Wilmot Vaughan Elizabeth , merch Thomas Watson , Berwick-upon-Tweed (gw. mynegai y Crosswood Calendar , o dan enw'r lle hwn). Mab hynaf y briodas hon oedd Wilmot Vaughan , a grewyd yn iarll Lisburne yn 1776 . Yr ail fab oedd John Vaughan ( 1748? - 1795 ) — Lieutenant-General Syr John Vaughan , K.B. , wedi hynny. Disgrifir gyrfa'r milwr hwn yn y D.N.B. ; bu'n gwasnaethu yn yr Almaen , yn America (fel lieutenant-colonel , 1760-7 , ac fel major-general , 1776-9 ), ac yn y West Indies , 1780-2 . Bu'n llywiawdr Berwick , yn swyddog llyngesol â gofal y Leeward Islands arno, a bu f. yn Martinique .

Dilynwyd Wilmot Vaughan , yr iarll Lisburne cyntaf , a fu f. yn 1813 , gan ei fab hynaf, yntau'n WILMOT VAUGHAN . Bu'r ail iarll hwn farw yn 1820 , yn ddibriod, a dilynwyd ef gan ei hanner-brawd, John Vaughan ( 1769 - 1831 ), 3ydd iarll Lisburne , cyrnol yn y fyddin , ac aelod seneddol dros sir Aberteifi , 1796-1818 .

Llyfryddiaeth:

Dictionary of National Biography , a'r ffynonellau a enwir yno;
Burke's…Peerage, Baronetage, and KnightageBurke's Landed Gentry , 1938; , 1952 ;
Debrett's Peerage, Baronetage, Knightage, and Companionage , 1952 ;
Annals and Antiquities of the Counties and County Families of Wales , 1872; 1875 ;
N.L.W., Llawysgrif Peniarth yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru 156 (gw. West Wales Historical Records , 1910–29 , i);

The Crosswood Deeds: National Library of Wales. Calendar of Deeds & Documents. vol. 2 , Aberystwyth / Caerdydd, 1927 ;

E. D. Jones , ‘The Book of Llandaff,’ yn Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , iv, 123-57;

Archaeologia Cambrensis , 1846 ff. Cyfeiria'r ysgrifwyr weithiau wrth rif y yn y gwahanol , e.e. V, ii, bryd arall wrth y , e.e. 1887 , cyfres newydd, iv, 62-7;

W. R. Williams , The History of the Parliamentary Representation of Wales , 1895 ;

The Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion , 1938 , 171-9.

Awdur:
Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth.