Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WALTERS , JOHN ( 1721 - 1797 ), clerigwr a geiriadurwr ;

g. 22 Awst 1721 , mab John Walters , masnachwr coed yn Llanedi yn sir Gaerfyrddin . Bu ei rieni farw pan oedd yn llanc ifanc. Aeth i Fasaleg yn sir Fynwy i gadw ysgol , a bu wedi hynny yn ddisgybl yn ysgol ramadeg y Bont-faen . Yna aeth i Fargam i gadw ysgol , ac yn 1750 ordeiniwyd ef yn offeiriad . Bu'n gurad ym Margam , ac wedi hynny cafodd guradiaeth barhaol Llanfihangel Ynys Afan . Arhosodd yno hyd 1759 pan gafodd reithoraeth Llandochau yn ymyl y Bont-faen , a ficeriaeth Saint Hilari . Yn 1795 rhoddwyd iddo brebend yn eglwys gadeiriol Llandaf . Bu f. ar 1 Mehefin 1797 , a chladdwyd ef yn Llandochau . Yr oedd ganddo bum mab, ac enillodd dau ohonynt, John [q.v.] a Daniel , gryn fri fel beirdd ac ysgolheigion . Ef, y mae'n debyg, a ddenodd Rys Thomas , yr argraffydd , i'r Bont-faen i sefydlu'r wasg gyntaf ym Morgannwg . Cyhoeddodd A Dissertation on the Welsh Language , 1771 , a Dwy Bregeth , 1772 , ond ei brif waith ydoedd y geiriadur mawr Saesneg-Cymraeg . Fe'i seiliwyd ar eiriadur anghyhoeddedig William Gambold [q.v.] , ond bu Walters wrthi'n ddyfal yn casglu defnyddiau o bob math. Fe'i hargraffwyd yng ngwasg y Bont-faen , a daeth y rhan gyntaf allan ar 5 Ebrill 1770 . Cyhoeddwyd 14 rhan rhwng 1770 a 1783 , ond ni allwyd argraffu'r gweddill hyd 1794 , pan drefnodd Owain Myfyr i gwpläu'r gorchwyl yn Llundain . Lluniodd lu o eiriau sydd wedi ennill eu lle yng ngeirfa'r iaith , a cheisiodd ddangos sut i gyfieithu idiomau Saesneg . Cyhoeddwyd dau argraffiad yn y ganrif ddiwethaf, a dyma'r gwaith a oedd wrth benelin Daniel Silvan Evans [q.v.] pan luniai ei eiriadur Saesneg - Cymraeg .

Ffynonellau:

  • Enwogion Cymru. A Biographical Dictionary of Eminent Welshmen , 1852 ;
  • Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru , 1870 ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Ifano Jones , A history of printing and printers in Wales to 1810, and of successive and related printers to 1923 , 1925 , 85-9.

Awdur:

Athro-Emeritus Griffith John Williams, M.A., (1892-1963), Gwaelod-y-garth, Caerdydd

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54