WARING, ELIJAH (c.1788-1857);
mab Jeremiah Waring o Alton yn Hampshire. Daeth i Forgannwg tua 1810. Dechreuodd ymddiddori yn hanes Cymru, ac er mwyn goleuo'r Saeson ar y pwnc hwnnw cychwynnodd gylchgrawn Saesneg yn Abertawe yn 1813, The Cambrian Visitor: a Monthly Miscellany, cylchgrawn a barhaodd am ryw wyth mis. Ef oedd y prif olygydd, a dywedir iddo golli llawer o arian trwy'r fenter hon. Yn 1814, ymsefydlodd yng Nghastell Nedd, ac yn 1817 priododd Deborah, merch Peter Price, a chwaer Joseph Tregelles Price [q.v.], gŵr enwog yn hanes y Gymdeithas Heddwch. Crynwr oedd Waring, a byddai'n pregethu yng nghapelau'r Anghydffurfwyr yn y gymdogaeth. Yn nes ymlaen, ymunodd â'r Wesleaid. Daeth yn enwog fel pleidiwr rhyddid mewn gwlad ac eglwys, a chymerodd ran flaenllaw yn y mudiad i ddiwygio'r Senedd. Ef biau llawer o erthyglau blaen ar y pwnc hwn a gyhoeddwyd ym mhapur newydd Abertawe, The Cambrian. Nid rhyfedd, felly, ei fod yn hoff o gwmni ‘Iolo Morganwg.’ Wedi marw ‘Iolo’ yn 1826, rhoes ei atgofion amdano mewn cyfres o erthyglau a ymddangosodd yn The Cambrian. Yna yn 1850 cyhoeddodd ei gofiant enwog, Recollections and Anecdotes of Edward Williams, The Bard of Glamorgan — llyfr difyr, ond yn sicr ddigon, un o'r llyfrau mwyaf camarweiniol. Yn 1835 symudodd i Gaerdydd, ac oddi yno i Hotwells, Clifton. Dychwelodd i Gastell Nedd tua 1855, a bu f. yn nhŷ ei fab nos Sul, 29 Mawrth 1857. Ysgrifennodd lawer o farddoniaeth Saesneg, ac enillodd ei ferch, Anna Letitia Waring (1823-1910; gw. y D.N.B.), gryn amlygrwydd fel emynydd.
Llyfryddiaeth:
- The Monmouthshire Merlin, 5 Hydref 1850;
- D. Rhys Phillips, The Hist. of the Vale of Neath, 1925, 442-3.
Awdur:
Athro-Emeritus Griffith John Williams, M.A., (1892-1963), Gwaelod-y-garth, Caerdydd
