Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , MOSES ( 1685 - 1742 ), clerigwr, hynafiaethydd, ysgolhaig ,

mab Samuel Williams [q.v.] , Llandyfriog ; g. 2 Mawrth 1685 yn y Glaslwyn , Cellan , sir Aberteifi . Addysgwyd ef yn ysgol ramadeg Caerfyrddin , a Choleg University , Rhydychen ( B.A. , 1708 ). Cafodd radd M.A. Caergrawnt 10 mlynedd yn ddiweddarach. Bu'n gynorthwywr i Edward Lhuyd yn llyfrgell amgueddfa Ashmole , Rhydychen , a chwedyn ar staff llyfrgell Bodley . Urddwyd ef yn ddiacon 2 Mawrth 1709 a chafodd guradiaeth Chiddingstone , Caint . Wedi blwyddyn yn gaplan i'r arglwyddes Dinbych , ordeiniwyd ef 31 Mai 1714 yn offeiriad yn Fulham . Estynnwyd iddo fywoliaeth Llanwenog yn 1715 a ficeriaeth Defynnog . Yn eglwys Defynnog , 10 Tachwedd 1718 , priododd â Margaret Davies o Gwm Wysg ; yr oedd wedi colli ei wraig a'i unig ferch ac wedi priodi'r eilwaith erbyn 1730 . Yn 1719 etholwyd ef yn F.R.S. , a bu'n gweithredu yn 1722 fel ysgrifennydd dros dro i'r gymdeithas honno. Cafodd fywoliaeth Bridgwater yn 1732 ac yno y bu f. Claddwyd ef 2 Mawrth 1742 ym mynwent Bridgwater .

Mae ei weithiau cyhoeddedig yn niferus iawn. Cyfieithodd a chyhoeddodd Ymarferol-Waith i'r Elusen Ysgolion, yn egluro Natur Conffirmasiwn mewn ffordd o Gwestiwn ac Atteb. Gyda nifer o Weddiau cyfaddas i'r Achos arbennig hwnnw , 1711 , a Boreol a Phrydnawnol Weddi i Deulu , 1711 , y ddau o Saesneg Robert Nelson ; Llawlyfr y Llafurwr ( Edward Welchman ), 1711 ; Cydymmaith i'r Allor , William Viccars ; ac yn Archaeologia Britannica ( Edward Lhuyd ), gwelir ‘ An Armoric Grammar and Vocabulary by Julian Manoir English'd out of French by M. Williams .’

Golygodd Feibl y S.P.C.K. ynghyd ag argraffiad o'r Llyfr Gweddi Gyffredin yn 1718 ac ail argraffiad ohonynt yn 1727 , ac yn 1730 Cyfreithjeu Hywel Dda ac eraill, seu Leges Wallicae Ecclesiasticae & Civiles Hoeli Boni et ali Walliae Principum … Notis & Glossaris illustravit Gulielmus Wottonus .

Golygodd a chyhoeddodd Glossarium Antiquitatum Britannicarum William Baxter o Lanllugan 1711 ; Reliquiae Baxterianae , 1726 , ac ail-argraffiad ohono yn 1731 dan y teitl Glossarium Antiquitatum Romanarum ; The Breviary of Britain , Humphrey Lhuyd , 1723 ; a Britannicae Descriptionis Commentariolum , Humphrey Lhuyd , 1731 . Cyhoeddodd hefyd Y Namyn un deugain Articlau Crefydd , 1710 ; Cofrestr o'r Holl Lyfrau Printjedig , 1717 ; Proposals for Printing by Subscription a Collection of Writings in the Welsh Tongue to the beginning of the Sixteenth Century , 1719 ; Repertorium Poeticum , 1726 ; ac Orders relating to the Almshouses … of Devynog , 1731 .

Bwriadai ddwyn o'r wasg argraffiad newydd, gydag ychwanegiadau, o The historie of Cambria ( David Powel ); argraffiad o ddychangerddi Juvenal , a Llyfr yr Homiliau , Edward James . Ni chafodd ei ddymuniad o weld argraffiad helaethach o eiriadur a gramadeg John Davies o Fallwyd , er iddo gychwyn casglu defnyddiau a'u golygu, fel y tystia ei lawysgrifau. Mewn llawysgrif yr erys ei gasgliad o'r ‘Trioedd’ a baratôdd i'r wasg yn 1717 , a'r un modd ei draethawd ‘ A Chronological Account of the Several Editions of the Scriptures in Welsh ,’ ei gatalog o gynnwys llyfrgell Bodley , a ‘ Llech o'r Holl Brydyddion Cymreig .’ I'r ‘ Proposals ’ a argraffodd yn 1719 , siomedig fu'r ymateb, a gorfu arno roi'r gorau i'w fwriad uchelgeisiol a chlodfawr.

Diogelai lyfrau prin . Teithiai drwy Gymru gan ymweled â thai'r gwŷr mawr er mwyn edrych eu llyfrgelloedd a chopïo eu llawysgrifau a chodi ohonynt. Y mae llawysgrifau Llanstephan a llyfrau printiedig Shirburn yn Y Llyfrgell Genedlaethol yn brawf digonol o'i ddiwydrwydd ef a'i dad, Samuel Williams . Yr oedd yn ddisgybl teilwng i Edward Lhuyd , canys cydnabyddid y disgybl, ac fe'i cydnabyddir ef o hyd, yn un o ysgolheigion mwyaf ei gyfnod. Nid rhyfedd, felly, iddo ennill cyfeillgarwch ac ymddiriedaeth ysgolheigion enwocaf Lloegr ei ddydd, gwŷr megis William Wotton , John Hudson , Thomas Hearne , a Humphrey Wanley .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • John Davies , Bywyd a Gwaith Moses Williams, (1685-1742) (1937) .

Awdur:

Dr Geraint Bowen, M.A., Rhiwabon

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54