Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , RICHARD ( 1835 - 1906 ), hynafiaethydd, hanesydd, a chyfreithiwr ;

g. yn Bontdolgadfan , Llanbrynmair , mab William Williams (‘ Gwilym Cyfeiliog ’) [q.v.] . Addysgwyd ef yn ysgolion Llanbrynmair a'r Drenewydd ac yn academi'r Bala (o dan ofal Dr. Lewis Edwards a John Parry ). Yna gweithiodd yn swyddfeydd y cyfreithwyr David Howell , Machynlleth , 1851-6 , ac Abraham Howell , Trallwng , 1856-69 ; fe'i derbyniwyd yn gyfreithiwr yn 1866 . Symudodd i'r Drenewydd yn 1869 ac yno y treuliodd weddill ei oes. Bu'n briod ddwywaith — (1) â Frances Brown (2) ag Elizabeth Lewis , y Rhyl . Bu'n flaenor ffyddlon yng nghapel y Crescent . Daliai amryw o swyddi cyhoeddus ac ef oedd trefnydd yr ymgeisydd Rhyddfrydol , Stuart Rendel [q.v.] , a etholwyd yn aelod seneddol yn 1880 — yr aelod Rhyddfrydol cyntaf mewn cof dros sir Drefaldwyn . Cyhoeddodd Montgomeryshire Worthies , 1884 ; ail arg. 1894 ; History of the Parish of Llanbrynmair , 1889 , ac erthyglau ar hanes a hynafiaeth ei sir enêdigol. Golygodd The Royal Tribes of Wales , 1887 , gyda nodiadau llawn o'i waith ei hun; Caniadau Cyfeiliog , 1878 , a'r Mabinogion mewn Cymraeg hen a diweddar (cyhoeddwyd gan Isaac Foulkes 1880 ). Cyfieithodd Draethodau Bacon yn Gymraeg , 1862 . Cyfrannodd i Bye-Gones a'r Geninen . Yr oedd yn un o sylfaenwyr y Powysland Club ac yn gydolygydd y Transactions and Records . Casglodd lyfrgell werthfawr ac ar ei farw fe'i pwrcaswyd trwy garedigrwydd y diweddar arglwydd Davies o Landinam , a'i throsglwyddo i Lyfrgell Genedlaethol Cymru fel un o'r casgliadau sylfaenol o dan yr enw ‘ Celynog Collection .’ Bu f. 15 Mehefin 1906 Drenewydd , ‘yn 71 oed.’

Ffynonellau:

  • Handlist of Manuscripts in the National Library of Wales , ii,etc. (gw.y fynegai);
  • N.L.W. Llawysgrifau Bont Dolgadfan yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Awdur:

William Emyr Williams, C.B.E., Ll.D., (1889-1958), Wrecsam

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54