Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



YORKE , PHILIP ( 1743 - 1804 ), Erddig (neu Erthig ), Wrecsam , hynafiaethydd ,

mab hynaf Simon Yorke (bu f. 1767 ), ŵyr Simon Yorke , Dover , groser cyfanwerthol , a chefnder i'r arglwydd-ganghellor Hardwicke ; g. 29 Gorffennaf 1743 yn Erthig , a etifeddasid gan Simon ( 1732 ) oddi wrth ei ewythr, John Meller , a brynasai'r stad ar ôl i Josua Edisbury [q.v.] fynd yn fethdalwr. Yr oedd yn fab-bedydd Hardwicke . Wedi iddo fod mewn ysgolion paratoawl yn ymyl Llundain ( 1758-9 ), treuliodd dri thymor yn Ysgol Eton ( 1759-60 ); bu wedyn gartref am ychydig amser cyn treulio dau dymor yn Benet College , Caergrawnt ( Coleg Corpus Christi yn awr) o 10 Ebrill 1762 ymlaen, a myned ymlaen i Lincoln's Inn ( 1764 ). Graddiodd yn M.A. ‘per literas regias’ yn 1765 a dyfod yn ôl i Gymru gyda diddordeb cryf yn y clasuron ( Virgil yn arbennig) ac atyniad tuag at hynafiaethau — etholwyd ef yn F.S.A. yn 1768 . Ychydig o flas a oedd ganddo ar ddiddordebau a phleserau ffasiynol ei oes. Pan etifeddodd y stad, y flwyddyn flaenorol, dangosodd ei fod yn feistr tir goleuedig; defnyddiodd ei incwm o £7,000 y flwyddyn i brydferthu'r plasty a'r tir o'i amgylch , i brynu ychwaneg o diroedd yn agos i'w stad ei hun, i ddatblygu gweithiau mwynau , ac i amaethu mewn dull gwyddonol . Cymerth ei le mewn bywyd cymdeithasol a llywodraeth leol , a bu yn y Senedd ddwywaith dros fwrdeisdrefi ‘poced’ yn Lloegr . Eithr oblegid fod ei ddechreuadau a'i addysg yn Seisnig a'i wraig gyntaf heb fod yn Gymraes , ychydig o ddiddordeb a gymerai yng ngwlad ei enedigaeth hyd nes iddo, yn 1782 , briodi â Diana , merch Piers Wyn , Dyffryn Aled , a gweddw R. O. Meyrick . Gan ddechrau ‘ with no great respect for the mountain Welsh great or small ’ ( Nimrod ), a hoffai ei wraig yn fwy ‘ when the Welshwoman is not predominant ’ ( Cust , Chronicles of Erthig … ii, 251, 261), datblygodd ddiddordeb hynafiaethydd yn ei disgyniad hi o Farchudd , arglwydd Uwchdulas , nes iddo, erbyn 1795 , ‘come to think the race of Cadwallon more glorious that the breed of Gimcrack’; y flwyddyn honno argraffwyd drosto, gan Richard Marsh , Wrecsam , Tracts of Powys , gwaith wedi ei gyflwyno i Thomas Pennant [q.v.] ac yn seiliedig ar yr ychydig ffynonellau printiedig a oedd at ei wasanaeth ac ar lythyrau a fu rhyngddo â Walter Davies (‘ Gwallter Mechain ’ [q.v.] ac ysgolheigion eraill; y mae'r gyfrol yn cynnwys hanes disgynyddion Bleddyn ap Cynfyn [q.v.] , gwrthateb i feirniadaeth Polydore Virgil ar yr hen Frythoniaid , nodiadau ar arglwyddiaethau'r Goron ym Mhowys , a rhai llythyrau gan Goronwy Owen [q.v.] a Lewis Morris (‘ Llewelyn Ddu o Fôn )’ [q.v.] . Helaethwyd y gwaith hwn a datblygodd nes ffurfio'r gwaith clasurol hwnnw Royal Tribes of Wales , a argraffwyd, 1799 gan John Painter , Wrecsam . Rhoes fynegiant hefyd i'w ddiddordeb mewn achyddiaeth ac arf-beisiau trwy beri paentio a dodi yng nghyntedd blaen ei dŷ arf-beisiau prif deuluoedd Gogledd Cymru , eithr llesteiriwyd gan ei farwolaeth ( 19 Mawrth 1804 ) ei fwriad o baratoi gwaith ar y Pymtheg Llwyth Cyffredin a oedd i ddilyn ei Royal Tribes . Claddwyd ef ym Marchwiel ; ysgrifennodd Nimrod fel hyn amdano — ‘ the worst horseman I ever saw in a saddle ,’ a ‘ one of the worst-dressed men in the country ,’ eithr ychwanegodd ei fod heb ei ail fel cydymaith, ymddiddanwr, ac adroddwr straeon ; llwyddodd hefyd i raddau fel actiwr yn chwaraedy Wynnstay . Y mae teuluoedd Yorke ( Erthig ) a Wynn-Yorke ( Dyffryn Aled ) yn ddisgynyddion o'i ddwy briodas.

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • A. L. Cust , Chronicles of Erthig on the Dyke (Llundain, 1914) ;
  • A. N. Palmer , History of the thirteen country townships of the old parish of Wrexham, and of the townships of Burras Riffri, Erlas, & Erddig Being the fifth and last part of "A history of the town and parish of Wrexham" (1903) , 236-42;
  • J. E. Griffith , Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (1914) , 167, 327;
  • ‘Nimrod’ ( C. J. Apperley ), My Life and Times (1927) ;
  • T. Pennant , A Tour (Tours) in [North] Wales (arg. 1883 ), i, 374-5;
  • Philip Yorke , The Royal Tribes of Wales (arg. 1887 ), rhagymadrodd bywgraffyddol gan R. Williams .

Awdur:

Yr Athro Emeritus Arthur Herbert Dodd, M.A., (1891-1975), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54