Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORRIS-JONES (gynt JONES ), Syr JOHN (MORRIS) ( 1864 - 1929 ), ysgolhaig, bardd, a beirniad llenyddol .

Ganwyd 17 Hydref 1864 yn Nhrefor , Llandrygarn ( Môn ), ond symudodd ei deulu yn 1868 i Lanfair-pwll , ac yno yr aeth i'r ysgol. Aeth yn 1876 i ysgol Friars , Bangor , dan D. Lewis Lloyd , ac aeth Lloyd yn 1879 ag ef gydag ef i Ysgol Aberhonddu . Cafodd ysgoloriaeth i Goleg Iesu , Rhydychen , yn 1883 , a graddiodd mewn mathemateg yn 1887 . Yn fyfyriwr, bu'n darllen llawysgrifau a llyfrau Cymraeg yn y Bodleian ac yn dilyn darlithiau John Rhys ; yr oedd hefyd yn un o sylfaenwyr ( 6 Mai 1886 ) Cymdeithas Dafydd ab Gwilym . Yn Ionawr 1889 (wedi dal yn y cyfamser ysgoloriaeth i astudio Celteg ) fe'i penodwyd yn ddarlithydd Cymraeg yng Ngholeg y Gogledd — rhoddwyd iddo gadair athro yn 1895 . Priododd ( 1897 ) â Mary Hughes , Siglan , Llanfair ; cawsant bedair merch. Urddwyd ef yn farchog yn 1918 ; cafodd LL.D. er anrhydedd gan Brifysgol Glasgow yn 1919 , a D.Litt. gan Brifysgol Genedlaethol Iwerddon yn 1927 . Bu farw 16 Ebrill 1929 .

Dechreuodd gyhoeddi barddoniaeth yn Cymru Fydd ac yn Cymru (O.M.E.) ; yn Cymru ( Awst 1892 ) yr ymddangosodd ei awdl ‘ Cymru Fu: Cymru Fydd .’ Yn 1907 cyhoeddodd y gyfrol Caniadau , yn cynnwys awdlau, cywyddau, telynegion, a chyfieithiadau — y cyfieithiadau mwyaf eu dylanwad oedd trosiadau o 38 o gerddi Heine , oherwydd y rhain, gyda thelynegion gwreiddiol Morris-Jones ei hun, a barodd sefydlu'r delyneg gelfyddydol fel prif fynegiant beirdd Cymru am flynyddoedd. Ond y gwychaf o'r cyfieithiadau, a'r mwyaf parhaol ei werth, yw penillion Omar Khayyám . Yr oedd glendid iaith a cheinder ymadrodd yr holl gyfrol yn amheuthun iawn yn ei dydd, ac yn enghraifft i feirdd Cymraeg o'r hyn y mynnai'r awdur iddynt hwythau ymgyrraedd ato. Iaith a chyflead barddoniaeth oedd ei brif ddiddordeb, a dyna fyrdwn ei feirniadaethau cyson yn yr eisteddfodau cenedlaethol o 1896 hyd ei farw. Agwedd ar hynny oedd ei astudiaeth drylwyr o reolau'r farddoniaeth gaeth draddodiadol . Mewn erthygl yn Zeitschrift für Celtische Philologie , 1901 , dangosodd am y tro cyntaf erioed sut i ddosbarthu'r cynganeddion yn gyfundrefnol gywir, yn ôl eu haceniad a'u cydbwysedd. Ffrwyth terfynol ei waith ar y mesurau caeth yn eu holl agweddau oedd Cerdd Dafod , 1925 , ac y mae ail ran y llyfr yn gwbl ddiogdel ac awdurdodol. Rhan o'r un diddordeb oedd yr erthyglau ar Dudur Aled ( Trans. Cymm. , 1908-9 ) ac Edmwnd Prys ( Gen. , 1923 ), a diau mai hyn hefyd a'i harweiniodd i amau dilysrwydd haniadau ‘ Gorsedd y Beirdd ’ — yn Cymru (O.M.E.) , 1896 , cyhoeddodd bum erthygl ar yr ‘Orsedd,’ gan gasglu yn ôl y goleuni a oedd ganddo ef ar y pryd mai dyfais beirdd Morgannwg yn y 17eg g. oedd hi a'i defodau; ceir hanes darganfod y gwir yn y rhagymadrodd ganddo ef i lyfr G. J. Williams , Iolo Morganwg a Chywyddau'r Ychwanegiad , 1926 .

Cychwynnodd yn gynnar ar ei ymgyrch i sefydlogi orgraff yr iaith . Bu trafod ar y pwnc yng Nghymdeithas Dafydd ab Gwilym , dan Rhys , yn 1888 . Yn 1893 , dan nawdd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg , cyhoeddwyd Welsh Orthography , adroddiad pwyllgor arbennig a Morris-Jones yn ysgrifennydd iddo — ef a sgrifennodd yr adroddiad. Wedyn, yn gadeirydd Pwyllgor Llên Bwrdd Gwybodau Celtaidd y Brifysgol , sgrifennodd ddrafft Orgraff yr Iaith Gymraeg , 1928 .

Y peth cyntaf a gyhoeddodd fel gwaith ysgolheigaidd oedd argraffiad (gyda Rhys ) o'r llawysgrif ‘ Llyvyr Agkyr Llanddewivrefi ’ ( 1346 ); cyhoeddwyd hwn yn 1894 . Yn 1896 ymddangosodd adargraffiad, llinell am linell, o Gweledigaetheu y Bardd Cwsc , gyda rhagymadrodd ar fywyd yr awdur a chefndir llenyddol y llyfr. Bu'n gweithio am flynyddoedd ar ramadeg a chystrawen y Gymraeg cyn cyhoeddi, 1913 , ei brif waith ysgolheigaidd, A Welsh Grammar, Historical and Comparative . Gellir dadlau fod rhai damcaniaethau yn adran ieithegol y llyfr yn rhy fentrus, ac y mae ymchwil ieithegol ddiweddarach, o anghenraid, wedi disodli llawer o'i gynigion; ond y mae corff y llyfr, sef y gramadeg disgrifiadol pur, yn aros yn gadarn yn ei holl hanfodion, ac yn dystiolaeth i graffter eithriadol Morris-Jones i ddarganfod rheol ramadegol, a'i ddawn i'w mynegi. Cyhoeddwyd drafft anghyflawn o'i waith ar gystrawen yr iaith, dan y teitl Welsh Syntax , yn 1931 . Ei waith ysgolheigaidd mawr arall oedd Taliesin (= Cymm. , xxviii), sef, yn y lle cyntaf, adolygiad ar arg. J. Gwenogvryn Evans o ‘ Lyfr Taliesin ,’ ond gyda hynny drafodaeth werthfawr, yn cynnwys cyfieithiadau a nodiadau, ar rai o'r cerddi hanesyddol i Urien a'i fab Owain . Sgrifennodd lawer o erthyglau i gylchgronau, rhai ohonynt mewn dadleuon ar yr orgraff a phynciau perthnasol, a bu'n olygydd Y Beirniad chwarterol o 1911 hyd 1919 .

Ffynonellau:

Awdur:

Y Prifathro / Syr Thomas Parry, D.Litt., (1904-85), Bangor / Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54