Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



BRACE , WILLIAM ( 1865 - 1947 ), arweinydd llafur ac aelod seneddol .

Ganwyd yn Rhisga , sir Fynwy , 23 Medi 1865 , yn fab i Thomas ac Ann Brace . Addysgwyd yn ysgol elfennol Rhisga . Pan yn 12 mlwydd oed cychwynnodd ar ei yrfa fel glöwr yng nglofa Rhisga , a chyn hir dechreuodd gymryd diddordeb ym mhroblemau llafur.

Yn 1890 priododd Nellie , merch William a Harriet Humphreys o Gwmcadarn , sir Fynwy . Yn yr un flwyddyn apwyntiwyd ef yn gynrychiolydd glowyr adran leol Undeb Glowyr Prydain Fawr . Tua'r adeg hon un o bynciau mwyaf llosg y diwydiant glo yn Ne Cymru oedd y ddadl ynglŷn â'r drefn o dalu'r glowyr yn ôl y sliding scale . Arweinid y blaid a ffafriai'r egwyddor honno o dalu gan William Abraham (Mabon) , a daeth Brace yn arweinydd y blaid a wrthwynebai. Daeth eu hymdrechion â'r ddau ŵr hyn i wrthdaro swyddogol a phersonol. Cyhuddwyd Brace gan Abraham o enllib ac enillodd Abraham yr achos. Ar ddiwedd streic y glowyr yn 1898 , fodd bynnag, ffurfiwyd Undeb Glowyr De Cymru gydag Abraham yn llywydd a Brace yn is-lywydd y pwyllgor gwaith .

Yn 1899 bu Brace , Abraham , ac un arall yng nghynhadledd flynyddol Undeb Glowyr Prydain Fawr gyda chais am uno'r undeb lleol a'r mudiad cenedlaethol. Llwyddasant yn eu cais. Yn 1901 gofynnwyd iddo wasanaethu ar Gomisiwn Brenhinol i ymchwilio i adnoddau glo Prydain Fawr . Bum mlynedd ar ôl hyn etholwyd ef yn aelod seneddol llafur dros Dde Morgannwg . Yn yr etholiad curodd y Cyrnol Wyndham Quin , yn ddiweddarach Iarll Dunraven . Cynrychiolodd yr etholaeth hyd 1918 . Drwy'r cyfnod hwn parhaodd ei gysylltiad ag Undeb Glowyr De Cymru , ac yn 1912 penodwyd ef yn llywydd yr Undeb . Erbyn hyn, fodd bynnag, codasai peth gwrthwynebiad iddo o blith y glowyr am na chyfrifid ef yn ddigon radicalaidd.

Yn 1915 penodwyd ef yn Is-ysgrifennydd y Swyddfa Gartref yn llywodraeth unedig cyfnod y rhyfel, a'r flwyddyn ddilynol apwyntiwyd ef yn aelod o'r Cyngor Cyfrin . Parhaodd yn aelod o'r llywodraeth hyd nes i'r Blaid Lafur wrthgilio yn 1918 . O 1918 hyd 1920 bu'n aelod seneddol dros adran Abertyleri o sir Fynwy . Derbyniodd swydd yn 1920 fel Prif Gynghorwr Adran Glofeydd y llywodraeth , swydd lawn amser a arweiniodd i'w ymddiswyddiad fel aelod seneddol . Yn 1922 gofynnwyd iddo wasanaethu yn un o bedwar aelod ar Gomisiwn Brenhinol a ffurfiwyd gan lywodraeth De Affrica i wneuthur ymchwiliad i broblemau economaidd ar ôl anesmwythdra ymhlith y glowyr .

Ymddiswyddodd yn 1927 a bu f. 12 Hyd. 1947 .

Ffynonellau:

  • Ness Edwards , History of the South Wales Miners Federation (Llundain, 1938);
  • L. Twiston Davies , Men of Monmouthshire (Caerdydd, 1933) , cyf. II;
  • E. W. Evans , ‘A Hist. of Industrial Relations in the South Wales coalfield to 1912’ (traethawd gradd Ph.D., Prifysgol Cymru, 1955 );
  • E. W. Evans , ‘William Abraham, 1842-1922’ (traethawd gradd M.A., Prifysgol Cymru, 1953 );
  • Brinley Evans , ‘A Hist. of the Trade Disputes … in the South Wales Coal Trade …’ (traethawd gradd M.A., Prifysgol Cymru, 1944 );
  • Who was who? , 1941-50 ;
  • Western Mail , 14 Hyd. 1947 ;
  • The Times , 14 Hyd. 1947 ;
  • Who's who in Wales , 1920;
  • Eric Wyn Evans, Mabon, William Abraham, 1842-1922, a study in trade union leadership, etc. (Caerdydd, 1959).

Awdur:

Griffith Milwyn Griffiths, M.A., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970