Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , EVAN FREDERIC ( 1893 - 1949 ), ail IS-IARLL TREDEGAR , bardd, arlunydd, milwr, a gwleidydd .

G. 13 Gorff. 1893 yn 33 Cadogan Terrace , Llundain , yn unig fab Courtenay Evan Morgan , 3ydd BARWN TREDEGAR , a'r Is-iarll cyntaf o greadigaeth 1926 a'r Fonesig Katherine Agnes Blanche Carnegie , merch y 9fed Iarll Southesk . Bu farw ei chwaer Gwyneth Erica (ganwyd 5 Ionawr 1895) mewn amgylchiadau sy'n dal yn ddirgelwch yn Rhagfyr 1924: cafwyd hyd i'w chorff yn afon Tawys a chyhoeddwyd dedfryd agored yn y cwest a ddilynodd ym mis Mai 1925. Addysgwyd yr Anrhydeddus Evan Morgan , fel yr adweinid ef am ran helaeth o'i oes, yn Eton ac Eglwys Crist , Rhydychen . Yr oedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Geltaidd Rhydychen , ac yn Is-lywydd o'r cychwyn. Yn unol â thraddodiad ei deulu cymerodd gomisiwn yn y fyddin gan ddewis yn naturiol y Gwarchodlu Cymreig , 27 Meh. 1915 , ond ni chaniataodd ei iechyd iddo ddilyn gyrfa filwrol. Bu am dymor yn ysgrifennydd preifat i Ysgrifennydd Seneddol y Weinyddiaeth Lafur , ac i Syr George Riddell pan oedd hwnnw yn cynrychioli'r Wasg Brydeinig yng Nghynhadledd Heddwch Paris . Ar ôl y Rhyfel bu'n swyddog cyswllt dros Gymru i'r Lleng Brydeinig , a bu'n noddwr ysbytai a mudiadau dyngarol . Gwasanaethodd fel almwner i Urdd S. Ioan yng Nghymru . Derbyniwyd ef i Eglwys Rufain toc wedi cyfnod y Rhyfel, a daeth yn un o farchogion Urddau Melita a'r Bedd Sanctaidd . Gwasanaethodd fel Ystafellydd Cledd a Chlôg i'r Pabau Bened XV a Phiws XI . Bu am dymor yn gysylltiedig â llysgenadaeth Prydain yn København . Ceidwadwr ac Undebwr ydoedd mewn gwleidyddiaeth, ac ymgeisiodd, yn aflwyddiannus, am sedd etholaeth Limehouse yn Stepney yn 1929 . Mabwysiadwyd ef fel ymgeisydd Undebol dros etholaeth ganol Caerdydd yn 1931 ond ciliodd o blaid yr ymgeisydd Llafur Cenedlaethol . Er yn perthyn i deulu a dynnai gyfoeth lawer o'r diwydiant glo yr oedd o blaid dileu breindal ar fwynau.

Yr oedd yn wr galluog ac amryddawn. Bu'n peintio llawer yn ei ieuenctid ac arddangosodd ei waith yn Salon Paris . Casglai weithiau celfyddyd yn ddeallus yn arbennig weithiau o gyfnod y Dadeni yn yr Eidal . Cyhoeddodd un nofel — Trial by Ordeal , 1921 , a nifer o gyfrolau o farddoniaeth Saesneg — Fragments , 1916 , At Dawn, poems profane and religious , 1924 , The eel and other poems , 1926 , The city of canals and other poems , 1929 , Gold and ochre , 1917 , Psyche, an unfinished freagment , 1920 , a A sequence of seven sonnets , 1920 . Yr oedd yn gymrawd o Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth a darllenodd bapur iddi ar agweddau ar gyfriniaeth Gristnogol yn 1928 . Yn 1935 sefydlodd Ddarlith Tredegar i'r Gymdeithas er cof am ei dad, ac ef a draddododd y ddarlith gyntaf ar y testun ‘ John Donne — lover and priest ’. Bu'n briod ddwywaith: (1) yn 1928 â'r Anrhydeddus Lois Sturt (m. 1937 ), merch yr ail Farwn Allington , ac yn (2) yn 1939 â'r Dywysoges Olga Dolgorouky , priodas a ddiddymwyd yn 1943 . Bu f. yn Honeywood , Horsham , 27 Ebr. 1949 , a darfu'r Is-iarllaeth gydag ef. Dilynwyd ef yn y farwniaeth gan ei ewythr, yr Anrhydeddus Frederic George Morgan ( 1873 - 1954 ), 5ed Barwn Tredegar , a thrwy drefniant y teulu yn yr ystad gan ei gefnder, yr Anrhyddeddus [Frederic Charles] John Morgan , y 6ed a'r olaf o Farwniaid Tredegar . Chwalwyd yr ystad, ond sicrhaodd yr olaf ddiogelwch archifau'r teulu drwy eu gosod yng ngofal y Llyfrgell Genedlaethol gyda'r cyfarwyddyd eu bod i aros yn eiddo'r Llyfrgell pe byddai iddo, fel y gwnaeth, farw yn ddi-etifedd.

Ffynonellau:

  • Who's who? ;
  • The Complete Peerage , 1910–40 , xiii;
  • catalogau'r Llyfrgell Genedlaethol a'r Amgueddfa Brydeinig;
  • gwybodaeth gan William Dennis;
  • gwybodaeth bersonol.

Awdur:

Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970