g.
10 Gorff. 1854
ym
Mhlas Isa
,
Llanrwst
(hen gartref
William
Salesbury
)
, yr hynaf o saith plentyn
Robert
a
Jane
Williams
. Am bum mlynedd,
1868-72
, bu'n
ddisgybl-athro
yn
ysgol Frytanaidd Llanrwst
, cyn myned i'r
coleg Normal
ym
Mangor
. Yn
1875
penodwyd ef yn
brifathro
ysgol elfennol Garn Dolbenmaen
,
sir Gaernarfon
. Tua chanol nawdegau'r ganrif bu'n gweithio gyda'r
Athro
(
Syr
)
John Bretland
Farmer
yn y
Royal College of Science
yn
Llundain
, lle yr oedd yn
ysgolor Marshall
. O
1897 hyd 1912
bu'n
ddarlithydd cynorthwyol mewn llysieueg
yng
ngholeg y Brifysgol
,
Bangor
, ac o
1912 hyd 1915
yn
gynghorydd mewn llysieueg amaethyddol
i'r
Bwrdd Amaethyddiaeth
ym
Mangor
. Yn
1915
penodwyd ef yn
athro llysieueg
yng
ngholeg y Brifysgol
,
Aberystwyth
, a bu yno hyd nes iddo ymddeol yn
1925
. Tra yr oedd yn
Llundain
cychwynnodd ar ei
waith ymchwil ar fathau arbennig o wymon
, a chyhoeddwyd ffrwyth yr ymchwil hwn yn
The Annals of Botany
,
1896
, a
The Proceedings of the Royal Society
,
1897
. Ym
Mangor
y gorffennodd ei waith mwyaf adnabyddus sef ar y
Dictyota
, a chyhoeddwyd hwn yn
1904-5
. Darllenasai bapurau ar algae i'r
Gymdeithas Brydeinig
yn
Bradford
yn
1900
ac yn
Dundee
yn
1912
, ac yn
1921
cyhoeddodd ffrwyth ei ymchwil ynglŷn â'r pwnc yn
The Annals of Botany
. Gwnaeth rai darganfyddiadau arbennig yn y maes hwn yr un adeg â
Sauvageau
. Ef oedd
llywydd adran K (Llysieueg)
o gynhadledd y
Gymdeithas Brydeinig er hyrwyddo Gwyddoniaeth
yn
Southampton
yn
1925
. Cyfrifid ef y
prif arbenigwr ar fflora arctig alpaidd ardal Eryri
. Er yn blentyn buasai'n hoff o
gerddoriaeth
, a phan oedd yng
Ngarn Dolbenmaen
ysgrifennodd operetau bychain
. ‘
Aelwyd Angharad
’ a ‘
Cadifor
’ oedd cynhyrchion mwyaf adnabyddus ei gyfnod diweddarach.
Llew Tegid
a ysgrifennodd y geiriau i'r ddau waith hyn. Yr oedd yn adnabyddus
fel
beirniad cerdd
,
arweinydd corau
ac
arweinydd cymanfaoedd
. Bu iddo ran bwysig yn sefydlu
Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru
, yn
1906
, a bu'n
olygydd cylchgrawn
y gymdeithas. Bu hefyd yn
olygydd
Y Cerddor
. Casglodd ef ac
Arthur
Somerville
ddwy gyfrol o alawon Cymreig (
Boosey & Co.
). Enillodd radd
D.Sc. (Cymru)
am ei waith ar ‘marine algae’ yn
1908
, a chafodd radd anrhydeddus
D.Mus. (Cymru)
yn
1936
.
Wedi iddo ymddeol ysgrifennodd ei atgofion mewn pedair cyfrol dan y teitl
Adgofion Tri Chwarter Canrif
. Cyhoeddwyd tair o'r cyfrolau gan y
Gymdeithas Lyfrau Cymraeg
, a'r bedwaredd, wedi ei farw, gan
Gwmni Cyhoeddi Foyle
,
Llundain
, a gyhoeddodd hefyd ei gyfrol
Y Tri Thelynor
. Ysgrifennodd hefyd
Byd y Blodau
a gyhoeddwyd gan y
Meistri Morris a Jones
,
Lerpwl
. Parhaodd hyd ddiwedd ei oes i
ymchwilio i wreiddiau a datblygiad cynnar cerddoriaeth Gymraeg
.
Priodasai
Elizabeth
Jones
, merch
Emanuel
ac
Ann
Jones
,
Tŷ Lawr
,
Cricieth
, a bu iddynt ddau fab,
Idwal
a
Geraint
. Bu f.
15 Tach. 1945
yn
Peacedown St. John
,
Bath
,
Somerset
, a chladdwyd ef yng
Nghricieth
.
