Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LLAWDDOG , neu LLEUDDAD sant ( fl. 600? ).

Dywedir mai mab oedd i Ddingad ap Nudd Hael , brenin Bryn Buga , a Tefrian neu Tonwy , merch Lleuddyn Lwyddog . Ychydig o fanylion sydd ar gael am ei fywyd, ond dywed traddodiad iddo gyflawni llawer o weithredoedd nerthol. Dywedir iddo ymwrthod â theyrnas ei dad er mwyn byw bywyd meudwy yn sir Gaernarfon gyda'i frawd Baglan . Cysylltir blynyddoedd olaf ei fywyd ag Ynys Enlli . Dewiswyd ef yn abad ar gymdeithas mynachod yr ynys, ac yno hefyd y bu farw. Cadwyd ei ‘Fuchedd' yn Llsgr. Llanst. 34 yn y Llyfrgell Genedlaethol (llawysgrif o ddiwedd yr 16eg ganrif ); a cheir copi a wnaed yn gynnar yn y 18ed ganrif yn llsgr. Llanst. 104 . Cysegrwyd pedair eglwys yn wreiddiol i Lawddog , sef eglwysi Cenarth , Penboyr , a Llanllawddog yn sir Gaerfyrddin , ac eglwys Cilgerran yn sir Benfro . Gwelir olion o'i enw hefyd mewn enwau lleol yn y plwyfi hyn ac yn y rhannau isaf o benrhyn Llŷn (lle y ceir y ffurf Lleuddad ). Nid oes sicrwydd am ei ddydd-gwyl; dywed rhai mai 15 Ion. ydyw, ac eraill mai 21 Ion. neu 10 Awst .

Ffynonellau:

  • The Lives of the British Saints , iii, 369-74;
  • A History of Wales: from the Earliest Times to the Edwardian Conquest , 266, 459;
  • J. R. Phillips , The history of Cilgerran comprising a detailed account of the castle, church, mansions, old families, men of note, tin-plate works, slate quarries, salmon fishery, &c.; including the topography of the parish; with copies of charters, and other MSS (1867) , 50-3;
  • Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru ii, 195;
  • D. E. Jones , Hanes Plwyfi Llangeler a Phenboyr traethawd buddugol yn Eisteddfod Drefach-a-Felindre, Awst 18, 1897, gyda chwanegiadau (Llandysul, 1899) , 12-3, 155.

Awdur:

Hywel David Emanuel, M.A., (1921-70), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970