Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MANSEL , BUSSY ( Bywg. , 576)

Bu'n gomisiynwr i godi arian ym Morgannwg yn 1647 , ac yn gomisiynwr cynorthwyol y Sir yn 1657 .

Awdur:

Athro Emeritus Arthur Herbert Dodd, M.A., (1891-1975), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

MANSEL , BUSSY ( 1623 - 1699 ), Briton Ferry , sir Forgannwg , pennaeth milwyr plaid y Senedd yn y Rhyfel Cartrefol ac aelod seneddol ;

g. yn 1623 , mab iau (eithr aer) Arthur Mansel (trydydd mab y Syr Thomas Mansel , barwnig , Margam , a fu f. yn 1631 ) a'i wraig Jane , merch ac aeres William Price , Briton Ferry . Pan nad oedd ond 22 oed fe'i penodwyd, 17 Tachwedd 1645 , yn bennaeth lluoedd arfog y Senedd yn sir Forgannwg . Daeth yn aelod o'r Uchel Lys Barn ( 25 Mehefin 1651 ), cafodd gomisiwn ( 13 Gorffennaf 1659 ) fel cyrnol ‘ to command the Militia Troop in cos. Pembroke , Carmarthen , and Cardigan ,’ ac, ar 30 Gorffennaf yn yr un flwyddyn, fe'i gwnaethpwyd yn bennaeth holl luoedd y milisia yn Ne Cymru , ‘ horse and foot, to lead them against the enemy if need be .’ Cyn hyn, sef ar 14 Mawrth 1654 , fe'i dewisasid yn gomisiynwr milisia yn Ne Cymru . Daliodd swyddi eraill hefyd — aelod o bwyllgor sir Forgannwg (y ‘ County Committee ’), 1645 , comisiynwr i godi arian yn sir Forgannwg , 1657 , comisiynwr i drefnu diogelwch Oliver Cromwell , 4 Mai 1658 , a chomisiynwr o dan y ddeddf i droi ‘insufficient ministers and schoolmasters’ allan o'u swyddi . Y mae rhif 1137 ymysg dogfennau Mawnseliaid Penrice a Margam yn Ll.G.C. yn warant ustusiaid heddwch sir Forgannwg yn awdurdodi llywiawdr castell Chepstow i ryddhau Bussy Mansel ac eraill a gymerasid i'r ddalfa fel ‘ disaffected and suspitious persons ’; y mae'r ddogfen wedi ei dyddio 25 Gorffennaf 1685 a Syr Edward Mansel , barwnig , Margam , yn un o'r rhai a'i llofnododd.

Etholwyd Bussy yn aelod seneddol dros sir Forgannwg yn 1679 (ddwywaith), 1689 , 1690 , 1695 , a 1698 . Priodasai, 17 Ebrill 1646 , Catherine , merch Hugh Perry a gweddw Syr Edward Stradling , castell S. Dunawd , Morgannwg (er nad ydyw'r tablau achau arferol yn cyfeirio at ail briodas y mae tystiolaeth i hynny ar gael; gw. isod).

Y mae rhai llythyrau a ysgrifennwyd gan Bussy neu ato yng nghadw yng nghasgliad Penrice a Margam (yn Ll.G.C. ); dyma'r cyfeiriadau: L 104a a b, 126, 149, 190, 206, 224, 228-9, 232-5, 238, 240-2, 244, 260, 263, 293-5 . Yn L 104 ( 14 a 15 Chwefror 1669/70 ) ceir cyfeiriad at weithio gwaith glo. Dengys L 149 fod Bussy erbyn hyn ( 5 Mai 1678 ) yn briod yr ail waith — y mae'n ysgrifennu at ei wraig Anne , yn Henllys , yn gofyn iddi dalu £62 1s. 6d. i Syr Edward Mansel , ‘ Sir Edward haveing allready disbursed soe much for me to my souldiers .’ Llythyr ato ynglŷn â choed a werthwyd gan Syr Humphrey Mackworth ydyw L 190 ( 16 Awst 1687 ). Cyfeiria L 224 ( 5 Ebrill 1691 ) at godi gwŷr at wasanaeth y llynges — hwn, fel amryw o'r llythyrau, wedi ei ysgrifennu at Syr Edward Mansel , dirprwylyngesydd De Cymru . Mewn llythyrau eraill rhydd Bussy newyddion o'r Senedd ac o Lundain .

Bu Bussy Mansel f. yn 1699 (y mae ei ewyllys wedi ei dyddio 30 Mawrth 1699 ). Ei aer oedd ei ŵyr, THOMAS MANSEL ( Clark , Cartae , vi, 2250), a ddilynwyd, yn 1706 , fel perchennog stad Briton Ferry gan BUSSY , 4ydd barwn Mansel ; dyma'r Bussy a briododd Lady Barbara , merch William , 3ydd iarll Jersey .

Ffynonellau:

  • G. T. Clark , Cartae et Alia Munimenta quae ad Dominium de Glamorgan pertinent , ail arg., 1910 ;
  • W. R. Williams , The History of the Parliamentary Representation of Wales , 1895 ;
  • Archaeologia Cambrensis , II, ii, 238;
  • The Journals of the House of Lords , viii, 52;
  • Memorials of the English Affairs , 1709; arg. arall, 1853 , 180;
  • Calendar of State Papers, Domestic Series , Record Publication , 1645-7 , 136;
  • ibid., 1651 , 266-7;
  • ibid., 1658-9 , 325; 1659-60 , 24, 56;
  • Richard Symonds , Diary of the marches of the Royal Army during the great Civil War , Llundain, 1859 ;
  • Adroddiadau'r 'Historical Manuscripts Commission' , Rep. Portland MSS ., i, 345, 351-2;
  • Calendar of the Committee for Compounding with Delinquents, etc., 1643–1660 . Record Publication , i, 747;
  • W. de Gray Birch , A Descriptive Catalogue of the Penrice and Margam Abbey Manuscripts in the possession of Miss Talbot of Margam , Llundain, 1893-1905 , iii, no. 1137;
  • C. A. Maunsell a E. P. Statham , History of the family of Maunsell (Mansell, Mansel) , Llundain, 1920 (London, 1910 );
  • N.L.W., A Schedule of Penrice and Margam Muniments deposited by the trustees of the Margam Estate , Aberystwyth : Llyfrgell Genedlaethol Cymru / National Library of Wales, 1942 , ii.

Awdur:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970