Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , OWEN (‘ Morien ’; 1836? - 1921 ), newyddiadurwr ac ysgrifennwr ar bynciau amrywiol .

Bu f. 16 Rhag. 1921 ( Western Mail ), ac ar yr achlysur hwnnw dywedwyd ei fod dros 80 oed a'i fod yn fab i Thomas T. Morgan a'i wraig, Margaret , o Ben-y-graig , Rhondda . Cuddiasai ei oedran yn gyson. Yng nghopi'r esgob o gofrestr plwyf Ystradyfodwg cofnodir bedyddio Owen , mab Thomas a Margaret Morgan o Dinas [Rhondda] , 23 Chwef. 1836 , ac ymddengys yn weddol sicr mai at wrthrych yr ysgrif hon y cyfeirir, oherwydd y mae Dinas yn ffinio ar Ben-y-graig . Honnai fod cysylltiad rhyngddo â theulu Morgan o Lantarnam , ac â theulu Thomas o Lanmihangel , sir Forgannwg (gw. tan EDWIN , TEULU ) . Fel newyddiadurwr i'r Western Mail y rhoddodd ei wasanaeth yn bennaf, o 1870 i 1899 , pan ymddiswyddodd. Yn ei lyfrau, megis Pabell Dovydd (ar Dderwyddiaeth), Kimmerian Discoveries (ar wreiddiau Caldeaidd y Kymry), A Guide to the Gorsedd , ac yn y blaen, adlewyrchir dylanwad ffugiadau Iolo Morganwg , ac yn arbennig gysylltiad agos Morien ag Evan Davies ( 1801 - 1888 ), Myfyr Morganwg . Ar farwolaeth Myfyr Morganwg , cymerodd Morien y teitl archdderwydd ’ fel olynydd iddo. Y mae ei History of Pontypridd and the Rhondda Valleys ( Pontypridd , 1903 ), yn gymysgwch rhyfedd o ‘dderwyddiaeth’, chwedloniaeth, daearyddiaeth a hanes lleol, a bywgraffiadau, ond y mae iddo beth gwerth, oherwydd y wybodaeth a geir ynddo am ddatblygiad cymoedd y de yn y 19eg ganrif .

Ffynonellau:

  • Who's who in Wales , arg. 1921 ;
  • erthyglau yn Y Geninen , 1922 , 100-103;
  • gwybodaeth gan Geidwad y Llyfrau Printiedig yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970