THOMAS
,
JOHN
(
1838
-
1905
),
ffotograffydd
(
D.W.B.
, 1152),
g. yng
Nglan rhyd
,
Cellan
,
sir Aberteifi
,
14 Ebrill 1838
, yn fab i
David
a
Jane
Thomas
. Bu'n ddisgybl ac yn ddiweddarach yn
ddisgybl-athro
yn
ysgol Cellan
, ac yna yn
brentis i ddilledydd
yn
Llanbedr Pont Steffan
. O
1853 i 1863
bu'n
gweithio mewn siop ddillad
yn
Lerpwl
, ond gorfodwyd ef gan afiechyd i geisio gwaith yn yr awyr agored fel
cynrychiolydd cwmni a werthai bapur ysgrifennu a ffotograffiau
. Wedi iddo sylweddoli cyn lleied o
Gymry
a ddarlunid yn y ffotograffiau o
enwogion a werthai, cychwynnodd ar fenter a ddatblygodd i fod yn brif waith ei fywyd. Dechreuodd yn
1863
drwy brynu camera a gwahodd nifer o
bregethwyr
Cymreig
enwog i eistedd am eu llun. Bu raid iddo, ar y dechrau, wynebu rhagfarn yn erbyn ‘ffotograffwyr y stryd’, ond daliodd ei dir, ac yn
1867
cychwynnodd ei fusnes ffotograffyddol
ei hun yn
53 Heol S. Anne.
Adnabyddid y lle fel ‘
The Cambrian Gallery
’, enw a gadwyd (wedi symud i safleoedd eraill hefyd), am ddeng mlynedd ar hugain, hyd ei newid i ‘
Yr Oriel Gymreig
’ pan brynwyd y fusnes gan
(
Syr
)
Owen M.
Edwards
(
Bywg.
, 179-80)
. Yn
1867
hefyd daeth
Thomas
ar ei ymweliad cyntaf proffesyddol i
Gymru
i dynnu llun
Cymanfa Gyffredinol y Methodistiaid Calfinaidd
a oedd yn cyfarfod yn
Llanidloes
. Wedi hyn teithiodd ledled
Cymru
gan dynnu lluniau enwogion a ‘chymeriadau’, eglwysi a chapeli, cartrefi Cymry enwog, adeiladau hynafiaethol, ac ardaloedd a golygfeydd prydferth — hyn oll er gwaethaf anawsterau tynnu lluniau yn yr awyr agored drwy'r ‘proses gwlyb’, ac anawsterau teithio. Wedi iddo sylweddoli gwerth arbennig ei gasgliad, detholodd dros 3000 o'i ‘plates’ a'u gwerthu am swm cymedrol iawn i
O. M.
Edwards
. Defnyddiwyd hwy ganddo ef i ddarlunio
Cymru
a ‘
Cyfres y Fil
’. Heddiw cedwir hwy yn
Llyfrgell Genedlaethol Cymru
. Yr oedd gan
Thomas
ddiddordebau eraill. Ysgrifennodd lawer i
Cymru (O.M.E.)
a chylchgronau eraill
Cymraeg
. Yr oedd yn ŵr gwir grefyddol, a bu'n aelod o eglwys y
Methodistiaid Calfinaidd
yn
Rose Place
hyd ei chau yn
1865
ac wedyn o
eglwys M.C. Fitzclarence Street
. Priododd (
1861
)
Elizabeth
Hughes
o
Lan-dŵr
,
Bryn eglwys
,
sir Ddinbych
, (bu f.
1895
) a bu iddynt bedwar o blant:
Jane Claudia
, yn ddiweddarach
Mrs.
Hugh
Lloyd
(
1863
-
1934
),
William Thelwall
(isod),
Robert Arthur
(
1866
-
1932
), ac
Albert Ivor
(
1870
-
1911
,
meddyg
). Bu f.
14 Hyd. 1905
a chladdwyd ef yng
nghladdfa Anfield
,
Lerpwl
.
Llyfryddiaeth:
-
, xiv, 229, xvii, 133 (darlun), xxii, 221;
-
,
19 a 26 Hyd. 1905
;
-
,
27 Hyd. 1905
;
- papurau'r teulu yn cynnwys nodiadau hunanfywgraffyddol a ysgrifennwyd yn 1904, a sylwadau pellach gan Hugh Lloyd (mab yng nghyfraith) yn 1924.
Awdur:
