Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , WILLIAM (‘ Creuddynfab ’; 1814 - 1869 ), llenor a bardd .

Ganwyd 20 Awst 1814 yn y Tŷ Du yn y Creuddyn , Llandudno , yn fab i Enoch ac Ellin Williams . Saer maen oedd ei dad. Fel yr hynaf o deulu lluosog ni chafodd Creuddynfab fawr o addysg a bu raid iddo ddechrau gweithio yn ieuanc ar ffermydd yr ardal. Yn ddiweddarach anfonwyd ef i Kenyside , ger Knutsford , at fodryb ac i weithio ar fferm yno.

Symudodd i Fanceinion i weithio mewn masnachdy a thra yno priododd, yn 1837 , ag Elizabeth Hughes , merch i lifiwr , David Hughes , yn Llangollen . Ymhen rhai blynyddoedd cafodd swydd fel ysgrifennydd ar orsaf y rheilffordd yng nghymdogaeth Huddersfield a'i ddyrchafu'n orsaf-feistr a threulio 3 blynedd yn Oldham , a 16 yn Stalybridge yn y safle honno. Yn ystod ei arhosiad yn Stalybridge daeth yn un o brif aelodau Cymdeithas y Cymreigyddion ym Manceinion , a thua'r adeg yma hefyd daeth yn gyfeillgar a J. Ceiriog Hughes .

Ymddiswyddodd yn 1860 a symudodd i Landudno er mwyn cymeryd swydd fel ysgrifennydd yr Eisteddfod Genedlaethol — ysgrifennydd cyflogedig cyntaf y Gymdeithas, mae'n debyg. Gwnaeth waith mawr iawn ynglŷn â'r Eisteddfod, ond methodd a chyflawni'r dyledswyddau yn hwy na phum mlynedd (dwy yn ôl un hanesydd) oherwydd afiechyd. Er mai un llyfr a gyhoeddodd, sef Y Barddoniadur Cymreig , 1855 , ysgrifennodd lu mawr o erthyglau i gylchgronau a phapurau'r cyfnod. Cymerodd ddiddordeb neilltuol yn yr eisteddfod a bu'n fuddugwr ac yn feirniad lawer gwaith. Yr oedd yn fardd a rhyddieithwr da hefyd.

Bu f. yn Llandudno , 26 Awst 1869 yn 55 oed, a chladdwyd ym mynwent Glanwydden .

Ffynonellau:

  • Ionawryn Williams : Geiriadur Bywgraffiadol, yn cynnwys Byr-hanes y Cymry mwyaf adnabyddus fuont yn preswylio yn Manceinion (1896) ;
  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present (1908) ;
  • Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru (1870) ;
  • gw. hefyd Saunders Lewis , Ceiriog (Aberystwyth, 1929) , tt. 21-31.

Awdur:

Margaret Beatrice Davies, M.B.E., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970