Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



BRUNT , Syr DAVID ( 1886 - 1965 ), meteorolegydd ac is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol .

Ganwyd 17 Meh. 1886 yn Staylittle yng ngorllewin Maldwyn , yr ieuangaf o bum mab a phedair merch John a Mary (g. Jones ) Brunt , gweithiwr amaethyddol . Hyd nes ei fod yn 10 oed bu'n ddisgybl yn ysgol y pentref — ysgol un athro a roddai ei holl hyfforddiant yn Gymraeg . Yn 1896 cymerodd y tad ei deulu i'r maes glo yn y de, lle y bu'n gweithio fel glöwr . Ymsefydlodd y teulu yn Llanhiledd yng Ngwent mewn amgylchedd gwahanol iawn i'w cynefin ar weundir agored y canolbarth. Am y tair blynedd nesaf mynychodd David yr ysgol elfennol leol gan oresgyn y problemau iaith a phroblemau dosbarthiadau mwy lluosog a diffyg sylw arbennig. Yn 1899 safai ar ben rhestr y rhai a enillodd ysgoloriaeth mynediad i ysgol ganolradd (sirol wedyn) Abertyleri , ac yno dechreuodd ddangos disgleirdeb eithriadol mewn mathemateg a chemeg. Yn 1904 cafodd anrhydedd mewn mathemateg ychwanegol yn arholiad y Dystysgrif Uwch , ac o ganlyniad dyfarnwyd iddo ysgoloriaeth sir o £30 y flwyddyn am 3 bl. Yn yr un flwyddyn enillodd ysgoloriaeth uchaf (£40) mynediad i Goleg Prifysgol Cymru , Aberystwyth , dros gyfnod cyffelyb. Felly y gallodd ddilyn gyrfa prifysgol. Bu'n astudio mathemateg dan ddau athro arbennig iawn, R.W. Genese a G.A. Schott , a ddaeth i ymfalchïo yn eu disgybl. Yn 1907 gadawodd Aberystwyth gyda gradd anrhydedd dosbarth I disglair mewn mathemateg ac ar ôl ysbaid fer aeth yn fyfyriwr mewn mathemateg yng Ngholeg y Drindod , Caergrawnt . Cafodd ddosbarth I yn nwy ran y Tripos Mathemateg , ac yn 1909 etholwyd ef yn fyfyriwr ymchwil Isaac Newton yn y National Solar Physics Observatory .

Ar ôl gadael Caergrawnt bu'n darlithio am flwyddyn ar fathemateg ym Mhrifysgol Birmingham , ac am ddwy flynedd arall mewn swydd gyffelyb yng Ngholeg Hyfforddi Caerllion . Yno, yn 1915 , pr. Claudia Mary Elizabeth , merch W. Roberts , Nant-y-glo , cyd-ddisgybl iddo yn Abertyleri ac Aberystwyth . Bu iddynt un mab a fu f. yn ddibriod.

Daeth y trobwynt mawr yng ngyrfa David Brunt pan ymrestrodd yn 1916 yn Adran Feteorolegol catrawd y Peirianwyr Brenhinol . Cyflawnodd waith pwysig ym mlynyddoedd y Rhyfel ynglŷn ag amodau hinsoddol ar lefelau isel mewn rhyfel cemegol, ac ar lefelau uwch wedi iddo fynd yn feteorolegydd i'r Llu Awyr . Enwyd ef droeon mewn cadlythyrau . Daeth yn rhagolygydd medrus, ac wedi ei ryddhau o'r lluoedd gwahoddwyd ef i fynd i'r Swyddfa Feteoroleg a ddaeth yn Weinyddiaeth Awyr yn 1921 . Ni chaniataodd i'w ddyletswyddau swyddogol dorri ar ei waith ymchwil personol. Derbyniodd wahoddiad Syr Napier Shaw i ymuno ag ef fel athro rhan-amser mewn meteoroleg yn Imperial College of Science and Technology , Llundain . Ar ymddeoliad Syr Napier daeth Brunt yn athro llawn-amser (y cyntaf mewn meteoroleg ym Mhrydain ). Daliodd y gadair o 1934 i 1952 , ac etholwyd ef ddwy flynedd yn ddiweddarach yn Gymrawd o'r Coleg .

Yn ystod ei yrfa academaidd ysgrifennodd 58 o bapurau gwyddonol a 5 llyfr pwysig — Combination of observations ( 1917 ), Meteorology ( 1928 ), Physical and dynamical meteorology ( 1934 ), Weather science for everybody ( 1936 ) a Weather study ( 1942 ). Ef oedd llywydd y Gymdeithas Feteorolegol Frenhinol , 1942-44 , a dyfarnwyd iddo Wobr Buchan a Medal Aur Symons . Bu'n llywydd y Gymdeithas Ffisegol , 1945-47 . Ymddiddorai mewn pynciau perthnasol i Feteoroleg yn yr ystyr eangaf. Bu'n gadeirydd y British Gliding Association , ac yn gadeirydd yr Electricity Supply Research Council , 1952-59 . Etholasid ef yn F.R.S. mor gynnar ag 1939 , a dyfarnwyd Medal Aur y Gymdeithas Frenhinol iddo yn 1944 . Rhoes wasanaeth mawr iddi fel ysgrifennydd tra effeithiol, 1948-57 , ac fel is-lywydd , 1949-57 . Urddwyd ef yn farchog yn 1949 ac yn K.B.E. yn 1959 .

Syr David Brunt , yn ddiamau, oedd meteorolegydd enwocaf hanner cyntaf y ganrif hon, pan oedd y pwnc yn newid o fod yn wyddor ddisgrifiadol bron i fod yn wyddor seiliedig fwyfwy ar gysyniadau mathemategol, ac ar yr un pryd yn newid o ddibyniaeth ar sylwadaeth seiliedig ar y ddaear i ddibynnu ar ddata o'r awyr uchaf. Derbyniodd radd Sc.D. (Caergrawnt) yn 1940 , D.Sc. er anrh. Prifysgol Llundain , 1960 , ac anrhydedd cyffelyb gan Brifysgol Cymru , 1951 . Bu f. 5 Chwef. 1965 .

Ffynonellau:

  • Portreadau'r Faner , i, 33-4;
  • Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society , 11, 41-52;
  • The Times , 8, 23, 24 Chwef. 1965 ;
  • gwybodaeth bersonol.

Awdur:

Yr Athro Emrys George Bowen, M.A., F.S.A., (1900-83), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997