Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



FRANCIS , JOHN OSWALD ( 1882 - 1956 ), dramodydd ;

g. 7 Medi 1882 yn fab David Francis , Dowlais, Morg. a'i briod Dorothy (g. Evans ) . Yr oedd yn un o ddisgyblion cyntaf ysgol ganolradd Merthyr Tudful a graddiodd yn Aberystwyth a'r Sorbonne , cyn mynd yn athro i ysgol sir Glynebwy , ac wedyn i ysgol ramadeg Holborn , Llundain . Ar ôl bod yn y fyddin yn Rhyfel Byd I aeth i'r gwasanaeth sifil , yn swyddog yn y Mudiad Cynilo Cenedlaethol . Ymddeolodd c. 1953 , wedi derbyn M.B.E. am ei waith. Ond am ei ran yn ailennyn diddordeb yn y ddrama yng Nghymru y cofir ef. Yr oedd y dramodwyr R.G. Berry ( Bywg. 2, 3) a David Thomas Davies (gw. uchod) yn gyfoedion iddo. Tuag 1910 dechreuodd ysgrifennu dramâu i gynfyfyrwyr Aberystwyth . Yr oedd The Poacher , a lwyfannwyd gyntaf yn Aberystwyth yn 1914 , yn gampwaith a ddangosai ei feistrolaeth a'i gynildeb wrth greu cymeriadau cefn gwlad Cymru . Cafodd ei ddrama ysgafn Birds of a feather gyfnod nodedig o lwyddiannus ar lwyfan y London Coliseum , 1914-18 , a pherfformiwyd hi mewn llawer rhan o'r byd hyd at ei farw. Drama hanesyddol oedd Howell of Gwent ( 1934 ) a berfformiwyd yng Nghymru a Llundain gan Gwmni Theatr Cenedlaethol Cymru . Un o'i weithiau gorau oedd The dark little people ( 1922 ). Ond ei waith gorau oll y mae'n debyg oedd ei ddrama hir mewn pedair act, Change ( 1913 ), a oedd yn ddrama rymus am fywyd mewn ardal ddiwydiannol yng Nghymru ac a enillodd iddo wobr Howard de Walden (gw. Bywg. 2, 53-4 o dan SCOTT-ELLIS ) . Troswyd llawer o'i ddramâu i'r Gymraeg a dysgodd siarad yr iaith pan oedd yn ganol-oed. Cyhoeddwyd ei ysgrifau yn The legend of Wales ( 1924 ) ac ysgrifennodd fraslun o hanes C.P.C. , Aberystwyth yn 1922 . Yr oedd yn ddramodydd o fri a lwyddai i godi chwerthin a thynnu dagrau bob yn ail ond yr oedd yn wylaidd ynghylch ei ddoniau ei hunan ac ni pheidiai â synnu at y llwyddiant diamheuol a ddaeth i ran ei ddramâu un act ar lwyfannau Prydain . Cafodd gan Brifysgol Cymru radd M.A. er anrh.

Pan oedd dros ei 70 ml. oed dysgodd lithrhedfan . Bu f. yn fab gweddw ar 1 Hyd. 1956 yn y Bwthyn , 13 Dingwall Gardens , Golders Green , Llundain , lle y trigai gydag un o'i chwiorydd.

Ffynonellau:

  • Who's who in Wales ( 1921 );
  • Y Ddinas, Cylchgrawn Cymry Llundain , Tach. 1954 , Tach. 1956 ;
  • The Times , 2 Hyd. 1956 , 10;
  • The Liverpool Daily Post , 2 Hyd. 1956 .

Awdur:

Dr Mary Auronwy James, Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997