Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JENKIN , THOMAS JAMES ( 1885 - 1965 ), bridiwr planhigion ac Athro Botaneg Amaethyddol ;

g. 8 Ion. 1885 yn Budloy , Maenclochog, Penf. , yn fab ieuangaf David a Sarah Alice Jenkin . Ar ôl gadael ysgol elfennol Garnrochor gweithiodd ar y fferm gyda'i rieni a'i frawd. Aeth i Goleg Prifysgol Cymru , Aberystwyth , yn Hyd. 1907 i ddilyn cwrs byr mewn amaethyddiaeth (un tymor), ac aeth yn ei ôl i ddilyn cwrs parhad mewn amaethyddiaeth (dau dymor) 1908-1909 . Aeth i ysgol yr Hen Goleg , Caerfyrddin , yn 1909 i astudio ar gyfer matriculation y brifysgol, ac yn ôl i'r coleg yn Aberystwyth yn 1910 , ac ennill gradd B.Sc. yn 1914 gydag anrhydedd yn y dosbarth cyntaf mewn botaneg. Bu'n drefnydd amaethyddiaeth ym Mrycheiniog a Maesyfed , 1914-15 , ac yn gynghorydd mewn botaneg amaethyddol dan y Bwrdd Amaethyddiaeth a Physgodfeydd yn siroedd cylch Coleg Prifysgol Gogledd Cymru , Bangor , 1915-19 , ac yn siroedd cylch y coleg yn Aberystwyth , 1919-20 . Ymunodd a staff Bridfa Blanhigion Cymru yn 1920 , a bu'n brif swyddog ymchwil tan ei ddyrchafu'n is-gyfarwyddwr yn 1940 ac yn gyfarwyddwr ac yn Athro Botaneg Amaethyddol , 1942-50 . Cydnabyddir ef yn arloeswr mewn bridio trasau newydd a rhagorach o borfeydd amaethyddol a chafodd y technegau a ddatblygwyd ganddo eu mabwysiadu ledled y byd. Ceir yn ei draethawd anrhydedd yn 1914 y cyfeiriad ysgrifenedig cyntaf at yr angen i sefydlu bridfa blanhigion swyddogol, a bu ei ysgrif, ar y cyd gydag R.G. Stapledon (gw. isod) yn y J. Agric. Sci. , 8 ( 1916 ), ar borfeydd cynhenid yn sylfaen i lawer o'r gwaith a gyflawnwyd ar ôl sefydlu Bridfa Blanhigion Cymru yn 1919 . Yn ogystal â'i wybodaeth ymarferol o amaethyddiaeth fel ffermwr ac fel cynghorydd amaethyddol , yr oedd ganddo ‘lygad’ eithriadol i ganfod nodweddion gwyrddlesni a chynnyrch a pharhad mewn porfeydd cynhenid. Yr oedd ei ddawn fel gwyddonydd a'i ymroddiad fel ymchwiliwr yn ei alluogi i groesi'r gwahanol blanhigion a ddewiswyd ganddo ac i ddethol ymhlith yr epil ac i ddatblygu trasau rhagorach ar gyfer sefydlu tir glas newydd cynhyrchiol a pharhaol. Un enghraifft o hyn yw ei rygwellt parhaol S.23 a roddodd gyfraniad amhrisiadwy i'r gwaith o ail-hadu tir glas cynhyrchiol ar lawr gwlad, y ffriddoedd a'r bryndir o'r tridegau ymlaen. At hyn, erys ei ymchwiliadau sylfaenol i'r berthynas oddi mewn i rywogaethau a rhwng rhywogaethau y porfeydd, megis Lolium , Festuca a Phallaris , yn batrwm o ymroddiad gwyddonol manwl gydag ond y lleiafswm o'r cyfarpar a'r adnoddau a ddaeth i law y bridiwr planhigion yn ail hanner yr ugeinfed g. Ar ôl ymddeol yn 1950 aeth ati i gyhoeddi llawer o ffrwyth ei ymchwiliadau lluosog mewn geneteg porfeydd . Cyhoeddodd amryw erthyglau yn y maes hwn yn y Journal of Genetics ac mewn cylchgronau gwyddonol eraill, ynghyd â'r gwaith a gyhoeddwyd ganddo ym mwletinau'r Fridfa . Cafwyd ganddo erthyglau gwerthfawr yn Gymraeg yn Gwyddor Gwlad , ac yng nghylchgrawn cymdeithas amaethyddol y coleg yn Aberystwyth , ac y mae ei stori fer ‘ Cawl ’ yn y Wawr , cylchgrawn Cymraeg coleg Aberystwyth yn 1917 yn drysorfa o dafodiaith sir Benfro . Bu'n gyfarwyddwr cynghorol Biwro Amaethyddol y Gymanwlad mewn Tir Glas a Chnydau'r Maes o 1942 i 1950 , a rhoddodd wasanaeth gwerthfawr ar gyngor a pwyllgorau'r Sefydliad Cenedlaethol mewn Botaneg Amaethyddol yng Nghaergrawnt . Bu'n llywydd Cymdeithas y Gwartheg Duon Cymreig , 1950-51 , ac iddo ef y dyfarnwyd am y tro cyntaf fedal aur Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru . Enillodd radd M.Sc. a D.Sc. o Brifysgol Cymru , fe'i hanrhydeddwyd â'r C.B.E. yn 1950 , ac fe'i gwnaed yn aelod er anrhydedd o Gymdeithas Hadau Sweden yn 1961 .

Pr., 1919 , Kate Laura Griffiths a ganwyd iddynt ddau fab. Bu f. 7 Tach. 1965 , yn Aberystwyth a chladdwyd ef ym mynwent y dref.

Ffynonellau:

  • Gwybodaeth bersonol;
  • Adroddiad Blynyddol Bridfa Blanhigion Cymru am 1965 ;
  • Who was who? .

Awdur:

Llywelyn Phillips (1914-81), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997