Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , JOHN DAVID RHEINALLT ( 1884 - 1953 ), dyngarwr, sefydlydd a chyfarwyddwr South African Institute of Race Relations .

Ganwyd 5 Gorff. 1884 yn Llanrug, Caern. , mab ieuangaf J. Eiddon Jones a Sarah Jones . Addysgwyd ef yn Ysgol Friars , Bangor , ond yn 1897 ymaelododd fel byrddiwr yn ysgol ramadeg David Hughes , Biwmares , lle'r enillodd y dystysgrif ysgol yn 1900 mewn Saesneg , hanes, rhifyddeg, Lladin , gyda rhagoriaeth yn y Gymraeg . Ymfudodd i Dde Affrig ym mis Hyd. 1905 . Yr oedd, yn ôl tystiolaeth G.J. Williams , Bangor ( 20 Mai 1905 ) o gyfansoddiad cryf ac yn llawn egni. Ymdaflodd i waith dyngarol a bu'n flaenllaw yn yr ymdrech i sefydlu y South African Institute of Race Relations . Ef oedd y cyfarwyddwr o 1930 hyd 1947 . Y flwyddyn honno penodwyd ef yn gynghorwr ar faterion brodorol yr Anglo-American Corporation . Eithr cyn hynny buasai'n olygydd ( 1915 ) The South African Quarterly gan barhau yn y swydd hyd 1926 . Yn 1919 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd Cyngor Addysg Witwatersrand — corff answyddogol a sefydlasid gan yr uitlanders ddiwedd y ganrif flaenorol i hyrwyddo addysg. Daeth i gysylltiad ymarferol â'r ymgyrch i drawsnewid y South African School of Mines and Technology ( 1910 ) ac i ffurfio coleg y brifysgol ( 1920 ). O'r ymdrech hon y sefydlwyd Prifysgol Witwatersrand ( 1922 ). Rhwng 1928-30 Rheinallt Jones oedd cofrestrydd cynorthwyol y brifysgol honno. Dyfarnwyd iddo radd M.A. er anrh. gan y brifysgol yn 1931 am ei wasanaeth iddi a'i lafur dros broblemau hiliol . Cyfeirir ato yn African Studies ( 5 Rhag. 1953 ) fel arloesydd y syniad o astudio bywyd a sefydliadau'r Affrig fel pwnc academaidd . Gyda chynhorthwy ei wraig a'r Athro Alfred Hoernlé fe bwysodd am sefydlu adran efrydiau Bantu yn y brifysgol. Gwireddwyd y weledigaeth honno. Rheinallt Jones a gychwynnodd y cylchgrawn Bantu Studies ym mis Hyd. 1921 a'i olygu . Bu'n darlithio ar y gyfraith frodorol yn yr adran efrydiau Bantu oddi ar 1929 ac yn ddarlithydd gwadd ar gysylltiadau hil . Yn 1937 dewiswyd ef yn gynrychiolydd cyntaf Affricanwyr y Transvaal a'r Orange Free State yn senedd De Affrig . Sefydlodd hefyd yr Inter-university Committee on African Studies i hyrwyddo a chyfuno ymchwil. Trefnodd gynhadledd genedlaethol o gynrychiolwyr Ewropeaidd a Bantu yn Cape Town yn 1929 a'r flwyddyn honno, gyda chymorth Sefydliad Phelps-Stokes a Chorfforaeth Carnegie (yn ddiweddarach), fe sefydlodd y South African Institute of Race Relations . Yr oedd hwn yn ddigwyddiad o bwys oherwydd fe allesid, o'r diwedd, fynd ati i osod cynlluniau ymchwil a lles ar sylfaen gadarn. Sefydlodd y cylchgrawn Race Relations ac ef oedd y golygydd . Yn ychwanegol at y chwarterolyn hwn bu a wnelo hefyd a'r Race Relations News (misol). Collodd ei sedd yn y senedd yn 1942 i ymgeisydd a feddai syniadau mwy radicalaidd. Yn 1947 derbyniodd swydd cynghorydd ar faterion brodorol i'r Anglo-American Corporation yn Ne Affrig eithr heb dorri cysylltiad llwyr â'i waith gyda'r Institute er y bu rhaid iddo ymddiswyddo fel cyfarwyddwr . Yn 1950 fe'i dyrchafwyd yn llywydd y sefydliad a chafodd gyfle i deithio ar hyd a lled y cyfandir yr oedd bellach yn gymaint awdurdod ar ei broblemau. Ysgrifennodd doreth o adroddiadau ac erthyglau manwl o bob math o bynciau'n ymwneud â phroblemau hiliol a chymdeithasol . Bu'n gysylltiedig â'r Jan. H. Hofmeyr School of Social Work , yr Y.M.C.A. ac yn arbennig y Pathfinders (sgowtiaid De Affrig) . Daeth yn Chief Pathfinder-Master yn 1926 ac fe'i hanrhydeddwyd â'r Silver Lion gan Brif Sgowt De Affrig yn 1947 . Ef oedd comisiynwr sgowtiaid yr Affrig dros y Prif Sgowt . Er cymaint y galwadau arno fel aelod o nifer o gynghorau parhaodd i gadw cysylltiad â Chymru ac â'i frawd Gwilym Cleaton yn arbennig. Ymwelodd â Chymru yn 1936 ac 1952 . Yr oedd cyfraniad Rheinallt Jones tuag at greu gwell cyfathrach rhwng y du a'r gwyn yn un tra nodedig. Yn 1944 bu f. ei wraig Edith Beatrice (g. Barton ) a br. yn 1910 . Pr. (2) Helen Clare Norfolk Francis (g. Verley ) yn 1947 . Bu f. 30 Ion. 1953 a chladdwyd ei weddillion yn amlosgfa Braamfontein .

Ffynonellau:

  • Who was who? ;
  • Alan Paton , Natal ;
  • African Studies ;
  • Edgar H. Brookes , R. J.— In appreciation of the life of John David Rheinallt Jones and his work for the betterment of race relations in Southern Africa (Johannesburg, 1953) ;
  • gwybodaeth gan Mrs. Clare Rheinallt Jones , llyfrgellydd South African Institute of Race Relations ;
  • gwybodaeth gan R. Musiker , llyfrgellydd Prifysgol Witwatersrand;
  • Errol Byrne, The first liberal Rheinallt Jones (Johannesburg, 1990)

Awdur:

Gwilym Arthur Jones, (1925-98), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997