Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEEKE , SAMUEL JAMES ( 1888 - 1966 ), gweinidog (B) ;

g. 28 Mawrth 1888 yn Nhal-y-bont, Cer. , yn fab i Samuel Leeke (bu f. 14 Chwef. 1943 yn 81 ml. oed) ac Anne Leeke (g. Williams , bu f. 31 Rhag. 1937 yn 74 ml. oed), y rhieni wedi priodi ym Mryste 20 Tach. 1884 , a'r tad wrth ei alwedigaeth yn saer ac am ugain ml. wedi dilyn ei grefft ar y môr ac wedi hwylio droeon ‘ rownd yr Horn ’. Dechreuodd y mab ei yrfa yng ngwasanaeth y Swyddfa Bost , ond yn sgîl Diwygiad 1904-05 fe'i cymhellwyd gan ei fam-eglwys yn y Tabernacl , Tal-y-bont , yn 1907 i ddechrau pregethu . Wedi cwrs o baratoad yn Ysgol yr Hen Goleg yng Nghaerfyrddin derbyniwyd ef yn 1909 i Goleg y Brifysgol a choleg y Bedyddwyr , Caerdydd , ac er gwaethaf ei anfanteision cynnar llwyddodd i gyflawni'r gamp o ennill graddau B.A. yn 1912 a B.D. yn 1915 . Ord. ef 14 Chwef. 1916 yn weinidog Seion , Cwmaman , Aberdâr , ac ymsefydlodd wedi hynny, 16 Chwef. 1925 , yn Siloam , Brynaman , a 5 Hyd. 1931 ym Methesda , Abertawe (ar achlysur canmlwyddiant symud yr achos yno o'r Heol Gefn ). Yr oedd ei bregethu yn cyfuno angerdd efengylaidd ac ehangder dysg, ac un o gymwynasau pennaf ei weinidogaeth oedd ei ofal diarbed o'i eglwys wasgarog yn ystod Rhyfel Byd II , hynny er iddo ef ei hun ddioddef yn enbyd yn y cyrchoedd bomio ar Abertawe , hyd yn oed at weld llwyr chwalu ei gartref yn 12 Brooklands Terrace nos Lun 17 Chwef. 1941 . Pr. ym Methesda , Abertawe , 22 Medi 1931 , Amy Gertrude Bryant , aelod yn Seion , Cwmaman , merch i William Bryant (a laddwyd yn y lofa yng Nghwmaman yn 1911 ) ac Emily Bryant (a fu'n cadw llythyrdy am hanner canrif yn 4 Alexandra Terrace , Cwmaman ). Bu f. 31 Rhag. 1966 a'i gladdu 4 Ion. 1967 ym mynwent gyhoeddus Ystumllwynarth .

Yr oedd ei enw yn ddihareb ymhlith ei gydnabod fel casglwr llyfrau o bob math, yn eu plith liaws o argraffiadau cyntaf, a chofir amdano hefyd fel meistr ar amryw o ieithoedd , yn enwedig Hebraeg . Cyfrannodd yn gyson i lenyddiaeth yr enwad, e.e. mor gynnar ag 1917 i'r Hauwr ac yn arbennig yn y 30au i'r Arweinydd Newydd ar faes llafur yr Ysgol Sul , ac i'r un dosbarth o sgrifennu y perthyn ei waith pwysicaf, Llyfr y Proffwyd Eseia: detholion , a gyhoeddwyd yn 1929 dan nawdd Undeb Ysgolion Sul Bedyddwyr Cymru . Bu'n amlwg gydag eraill tua diwedd 1929 yn sefydlu Urdd y Seren Fore i blant yr enwad, a gwasanaethodd y mudiad hwnnw mewn mwy nag un swydd, gan gynnwys y llywyddiaeth yn 1939-40 . Bu hefyd yn flaenllaw fel aelod o'r pwyllgor cyntaf ac fel darlithydd yn Ysgol Ilston , ysgol baratoi i fyfyrwyr gweinidogaethol a agorwyd yn Abertawe 8 Medi 1934 . Yr oedd yn llywydd Cwrdd Dosbarth Ystalyfera a'r cylch adeg ei symud i Abertawe , a chodwyd ef wedi hynny yn llywydd Cymanfa Gorllewin Morgannwg , 1949-50 (testun ei anerchiad o'r gadair oedd ‘ Trem yn ôl ’), ac yn llywydd adran Gymraeg Undeb Bedyddwyr Cymru 1961-62 (a'i anerchiad yng Nghaergybi yn 1961 ar ‘ Galw am hyder a gobaith newydd yn yr Efengyl ’). Cofnodir hefyd iddo weithredu am tua phymtheg ml. fel caplan , ar ran yr Eglwysi Rhyddion , yn yr Ysbyty Gyffredinol yn Ffordd Sain Helen , Abertawe .

Ffynonellau:

  • Seren Cymru , 24 Mawrth 1916 , 6 Mawrth 1925 , 16, 23 Hyd. 1931 , 14, 21 Medi 1934 , 28 Gorff. 1961 , 13, 27 Ion., 3 Chwef. 1967 ;
  • Yr Arweinydd Newydd (Caerdydd) , 1932 , 36 et passim;
  • Seren yr Ysgol Sul yn cynwys bywgraffiaeth, hanesiaeth naturiol, barddoniaeth, cerddoriaeth, &c.; (Llanelli) , 1922 , 310-16, 1934 , 226-31, 1940 , 2-7;
  • Mynegiad Cymanfa Orllewinol Bedyddwyr Morganwg (Abertawe, 1950) Cymanfa Gorllewin Morgannwg, 1950 , 7-16;
  • Seren Gomer , Gwanwyn 1961 , 7-11;
  • Dyddiadur a Llawlyfr Undeb Bedyddwyr Cymru , 1968 , 116-17;
  • Baptist Handbook , 1968 , 366-7;
  • Seion Cwmaman Canmlwyddiant yr Achos 1859-1959 , 13-15;
  • Marian Henry Jones , Hanes Siloam Brynaman (Llandysul, 1972) ( 1972 ), 61-5, 102 &c;
  • The Cambrian News , 23 Tach. 1934 , 7 Ion. 1938 , 24 Chwef. 1943 ;
  • Mynegai Bywgraffyddol W. W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) ;
  • gwybodaeth bersonol gan ei weddw a chan ei nai hithau, Peter Bryant, Walton-on-Thames .

Awdur:

Benjamin George Owens, M.A., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997