Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



McGRATH , MICHAEL JOSEPH ( 1882 - 1961 ), Archesgob Caerdydd ;

g. 24 Mawrth 1882 yn ninas Kilkenny , Iwerddon . Cafodd ei addysg gynnar yn ysgol y Brodyr Cristionogol yn Kilkenny , a'i addysg uwchradd yng Ngholeg Rockwell , swydd Tipperary . Yno y blodeuodd ei ddiddordeb yn yr iaith Wyddeleg ac aeth ymlaen i ennill gradd B.A. ynddi ym Mhrifysgol Genedlaethol Iwerddon . Ymhen blynyddoedd anrhydeddwyd ef gan y brifysgol honno â gradd D.Litt . Wedi graddio penderfynodd fynd yn offeiriad , ac astudio ar gyfer hynny yng Ngholeg S. Ioan , Waterford . Fe'i hord. ar 12 Gorff. 1908 yn esgobaeth babyddol Clifton . Treuliodd nifer o flynyddoedd yno, yn gurad yn yr eglwys gadeiriol , yn offeiriad plwyf yn Fishponds ac yn eglwys S. Nicolas , Bryste . Bregus oedd ei iechyd yn y cyfnod hwn ac yn 1918 bu raid iddo ymddeol o'i blwyf a chymryd egwyl i geisio adennill ei nerth. Oherwydd ei ddiddordeb yn yr ieithoedd Celtaidd cafodd wahoddiad yn 1921 gan yr Esgob Francis Mostyn ( Bywg. , 635) i weithio yn esgobaeth Mynyw . Aeth yn gyntaf i dref y Fflint a symud wedyn i Fangor . Yn 1928 penodwyd ef yn offeiriad plwyf yn Aberystwyth ac yn bennaeth y coleg catholig yno. Yn ystod ei gyfnod yn Aberystwyth bu'n dilyn cyrsiau'r Athro Thomas Gwynn Jones ( Bywg. 2, 33-4) mewn llenyddiaeth Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol , a datblygodd cyfeillgarwch agos rhwng y ddau a barhaodd hyd farwolaeth yr Athro. Yn 1935 penodwyd ef yn Esgob Mynyw yn olynydd i'r Esgob Vaughan a chysegrwyd ef ar 24 Medi . Ar farwolaeth yr Archesgob Mostyn , y gŵr a'i gwahoddodd i ddod i Gymru , penodwyd ef yn Archesgob Caerdydd , lle yr arhosodd weddill ei oes. Bu f. yn ysbyty Gwenffrewi yng Nghaerdydd , 28 Chwef. 1961 .

Crynhoir ei agwedd tuag at Gymru a gwelir pwysigrwydd ei gyfraniad i'w bywyd yn yr adroddiad a ddanfonodd ar 7 Mawrth 1960 i Rufain mewn ateb i gais y comisiwn a oedd yn paratoi at ail Gyngor y Fatican . Wrth ateb y cwestiwn am ddyfodol yr Eglwys Gatholig yng Nghymru rhoes amlinelliad o hanes yr eglwys yn y wlad, gan gyfeirio'n arbennig at y Gwyddelod a ymsefydlodd yng Nghymru dair a phedair cenhedlaeth yn gynt ond a safasai ar gyrion y bywyd Cymreig. Yn ei farn ef y datblygiad mwyaf arwyddocaol wedi Rhyfel Byd I oedd dirywiad yr iaith Gymraeg . Er nad effeithiai hyn lawer yn uniongyrchol ar y gymuned Gatholig , yn anuniongyrchol yr oedd yn ffynhonnell perygl mawr iddi, gan y byddai diflaniad yr iaith yn tanseilio holl fywyd crefyddol y genedl ac yn arwain at ddifaterwch cyffredinol a fyddai'n esgor ar ddiffyg parch tuag at fywyd teulu, ar gynnydd mewn ysgariad, gwneud erthylu'n gyfreithiol, lleihau parch at fywyd ac eiddo, ac ymadawiad oddi wrth safonau Cristionogol ym mherthynas y ddau ryw. Er mor dreiddgar oedd ei ragwelediad o'r dyfodol, nid dyna brif arwyddocâd ei ddadansoddiad. Cyfraniad mwyaf yr Archesgob McGrath i fywyd y gymuned Gatholig yng Nghymru ac i fywyd y genedl oedd ei ddirnadaeth glir o bwysigrwydd iaith a diwylliant hanesyddol Cymru . Galluogodd lawer o'i gydgrefyddwyr i sylweddoli eu bod yn anwahanadwy, a bod eu ffyniant a'u parhad yn hanfodol i iechyd crefyddol y genedl, a hyd yn oed i oroesiad y grefydd Gristionogol yng Nghymru .

Ffynonellau:

  • Gwybodaeth bersonol.

Awdur:

Y Gwir Barchedig Daniel Joseph Mullins, Abertawe

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997