Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , IWAN JAMES ( 1904 - 1966 ), tiwtor mewn efrydiau allanol a gwleidydd .

G. 1904 yn Nhon-du, Morg. , yn fab i John James Morgan ( 1870 - 1954 ), prifathro ysgol uwchradd y Garw , 1909-35 . Derbyniodd ei addysg yn Ysgol y Sir , Pen-y-bont ar Ogwr , a Choleg Prifysgol Cymru , Aberystwyth , lle graddiodd gydag anrhydedd mewn economeg yn 1926 . Enillodd radd M.A. yn 1929 am draethawd yn olrhain y mudiad i sicrhau prifysgol yng Nghymru yn y 19 g. Bu'n darlithio mewn dosbarthiadau nos a chyrsiau allanol mewn nifer o ganolfannau yng Nghymru , gan gynnwys Coleg Harlech , am rai blynyddoedd cyn cael ei benodi yn 1935 yn diwtor a gofal am Adran Efrydiau Allanol , Coleg y Brifysgol , Caerdydd . Arhosodd yn y swydd hon hyd at ei farw. Daeth yn ddarlithydd a darlledwr poblogaidd ar bynciau hanesyddol, rhyngwladol, economaidd a chymdeithasol . Bu'n aelod o Blaid Cymru yn y tridegau ond anghytunai ag agwedd Saunders Lewis at Sosialaeth ac ymunodd â'r Blaid Lafur . Dewiswyd ef yn ddarpar ymgeisydd seneddol Llafur ar gyfer etholaeth Ceredigion yn 1940 , a safodd yn erbyn Roderick Bowen yn 1945 ac 1950 . Cyhoeddodd yn 1943 y pamffledi yn Attlee's reply yn dilyn ymateb y Dirprwy Brif Weinidog i'r gofyn am ysgrifennydd Gwladol i Gymru . Daliodd yn ffyrnig yn erbyn Comiwnyddiaeth ar hyd ei oes. Ef a olygodd y gyfrol The college by the sea ( 1928 ), casgliad o atgofion am G.P.C. , Aberystwyth . Cyhoeddodd yn ogystal nifer fawr o erthyglau mewn cylchgronau a phapurau newydd ar bynciau o ddiddordeb cenedlaethol. Etholwyd ef yn aelod o lys a chyngor Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1944 .

Pr. Esme Lewis , Caerau , Maesteg . Bu f. 1 Ebr. 1966 yn Ysbyty Brenhinol Caerdydd .

Ffynonellau:

  • Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) ;
  • Western Mail , 2 a 4 Ebr. 1966 ;
  • calendrau Prifysgol Cymru.

Awdur:

Dr John Graham Jones, Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997