Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORRIS , JOHN RICHARD ( 1879 - 1970 ), llyfrwerthwr, llenor ;

g. 13 Awst 1879 yn fab i Richard Morris , chwarelwr a fu f. 6 Mawrth 1884 yn Ebeneser , Llanddeiniolen, Caern. , a Jane ei wraig a br. eilwaith. Addysgwyd ef yn ysgolion Penisa'r-waun a Llanrug , heb anghofio'r Ysgol Sul a'r Band of Hope . Yn un ar ddeg oed aeth yn was bach ar dyddyn ei ewythr am ddwy fl., ac wedi gweithio saith ml. mewn chwarel dihangodd i fynd yn löwr yn Ashton-in-Makerfield , Caerhirfryn , 1899-1910 . Torrodd ei iechyd, symudodd i Lerpwl a chafodd amryw swyddi cyn iddo ef a Rolant Wyn agor siop lyfrau Cymraeg yno. Ehangwyd y busnes i gynnwys teipio, argraffu, a chyhoeddi dramâu o dan yr enw Wyn Edwards a Morris , a throsi dramâu Ibsen ac eraill i'r Gymraeg . Methodd y busnes adeg y dirwasgiad ond yn 1933 agorodd J. R. Morris siop lyfrau Cymraeg lwyddiannus iawn yng Nghaernarfon a werthwyd ar ei ymddeoliad yn 80 oed. Ymgartrefodd yn Hafod Lên , Bethel , o 1939 ymlaen.

Hanai o deulu cerddorol, ac enillodd wobrau fel unawdydd , a choron a chadeirau lawer am farddoniaeth. Cymerodd ran flaenllaw ym mywyd y Cymry yn Lloegr fel ysgrifennydd eisteddfodau , athro Ysgol Sul , arweinydd côr plant a phregethwr lleyg . Yr oedd yn un o sefydlwyr Undeb y Ddraig Goch yn Lerpwl yn 1918 , mudiad a'i nod am hunan-lywodraeth i Gymru ; a chynhaliodd ddosbarthiadau i ddysgu'r cynganeddion . Ceir casgliad mawr o englynion ymhlith ei bapurau yn y Llyfrgell Genedlaethol . Cyhoeddwyd llawer o'i ysgrifau a'i farddoniaeth mewn cyfnodolion a newyddiaduron. Ond fel llyfrwerthwr y cofir ef; cerddodd ocsiynau dirifedi i brynu llyfrau, a gwerthodd lawer i'r Amerig . Nodwedd arbennig ar ei siop oedd ei stoc fawr o gerddoriaeth- cyhoeddodd restr o 800 o unawdau Cymraeg — a chadwai bob drama Gymraeg y medrai eu cael. Yr oedd yn awdur comedi , Luned ( 1928 ), ac wedi ymddeol ysgrifennodd Atgofion llyfrwerthwr ( 1963 ) a nofel, Allwedd Serch , sydd ymhlith ei bapurau yn Ll.G.C.

Pr. ( gwanwyn 1905? ) a bu iddo ef a'i wraig Elizabeth ddau o blant a fu f. yn ifanc. Bu hi f. 21 Medi 1950 ac yntau 26 Ebr. 1970 . Claddwyd ef ym mynwent eglwys Llanrug .

Ffynonellau:

  • Llsgrau. J. R. Morris yn LlGC;
  • Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) .

Awdur:

Dr Mary Auronwy James, Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997