Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



THICKENS, JOHN (1865-1952), gweinidog (MC), hanesydd ac awdur; g. 9 Mawrth 1865 yn Aber-nant-cwta, Cwmystwyth, Cer., mab i David a Sarah Thickens. Bu farw'i dad pan oedd yn ieuanc, a symudodd y fam a'i theulu i'r Pentre, Cwm Rhondda, ac yno, yn eglwys Nasareth, y dechreuodd bregethu. Addysgwyd ef ar gyfer y weinidogaeth yng Ngholeg Trefeca. Ord. ef yn 1894, a'r un flwyddyn pr. Cecilia Evans o Ddowlais (chwaer Syr David W. Evans); ganwyd iddynt bump o ferched. Bu'n gweinidogaethu yn Libanus, Dowlais (1892-94) a'r Tabernacl, Aberaeron (1894-1907). Yno dechreuodd gyfathrachu â'i ewythr, brawd ei fam, Joseph Jenkins, (18591929, Bywg., 411, Bywg.2, 111) a oedd yn weinidog yn y Ceinewydd; ffrwyth y gwmnïaeth honno oedd y cynadleddau yng ngodre Ceredigion a fu'n gychwyniad i Ddiwygiad 1904-05. Symudodd i Lundain yn 1907 i fugeilio eglwys Willesden Green, ac yno y bu nes iddo ymddeol yn 1945. Bu'n treiglo o le i le wedyn — Aberaeron, Castellnedd, Llanwrtyd — gan luestu o'r diwedd yn Leamington Spa. Bu f. yno 29 Tach. 1952; hebryngwyd ei lwch o Amlosgfa Caergrawnt i fynwent Hen Fynyw ger Aberaeron.

Yr oedd yn bregethwr nodedig yn nyddiau'i nerth, a châi oedfeuon eirias ar adegau. Cyfrinydd ydoedd wrth natur, ac er cymaint oedd ei ddiddordeb mewn diwinyddiaeth, hanes ac emynyddiaeth, y cyfrinwyr oedd ei hoff fyfyrdod. Bu'n ŵr amlwg ym mywyd ei Gyfundeb; bu'n llywydd Sasiwn y De (1938), ac yn llywydd y Gymanfa Gyffredinol (1945). Cyhoeddodd esboniad ar Lyfr yr Actau yn 1925. Traddododd y Ddarlith Davies (1934), ac fe'i cyhoeddwyd yn gyfrol swmpus yn 1938 dan y teitl Howel Harris yn Llundain. Trwythodd ei hun yn hanes ac ethos Methodistiaeth Galfinaidd Cymru; ef oedd cadeirydd Pwyllgor Hanes y Cyfundeb (1939-52), a chyfrannodd lawer i Gylchgrawn y Gymdeithas Hanes. Ceir ei ysgrifau craff ar y ‘tadau’ Methodistaidd yn y llyfryn hardd a gyhoeddodd Henaduriaeth Llundain yn 1935 i ddathlu deucanmlwyddiant y Diwygiad Methodistaidd. Bu'n olygydd Y Drysorfa (1929-33), ac ysgrifennodd lawer i'r cylchgrawn hwnnw yn ogystal ag i'r Traethodydd a'r Goleuad. Yr oedd ganddo reddf a thrylwyredd y gwir hanesydd; mynnai fynd i lygad y ffynnon bob amser; ei duedd oedd rhedeg ar ôl ambell ysgyfarnog, a hynny efallai yw gwendid ei Ddarlith Davies. Yr oedd ei arddull bedantig a gor-ramadegol hefyd yn faen tramgwydd i lawer o'i edmygwyr. Bu'n aelod o bwyllgor Llyfr emynau'r Methodistiaid (1927), a chwilotodd lawer ar hanes yr emynwyr a'u cynhyrchion. Ef a baratôdd y llawlyfr poblogaidd ar y casgliad uchod, Emynau a'u hawduriaid (1947; 1961, arg. newydd ‘wedi ei ddiwygio, gydag ychwanegiadau’, gan Gomer M. Roberts). Arfaethasai gyhoeddi cofiant i'w ewythr hyglod, Joseph Jenkins, a chyhoeddwyd yr hyn a baratôdd yn Y Drysorfa, 1961-63.

Llyfryddiaeth:

  • Trys. Plant, 1938, 68-71;
  • Drys., 1938, 90-4, ac Ebr. 1953;
  • Y Goleuad, 31 Rhag. 1952;
  • Blwyddiadur MC, 1954, 232-33;
  • S. Evans a G. M. Roberts (gol.), Cyfrol Goffa Diwygiad 1904-1905 (1954), 25ff.;
  • William Morris (gol.), Deg o Enwogion (1965), 27-34;
  • gwybodaeth gan y Parch. D. Lewis Evans;
  • adnabyddiaeth bersonol.

Awdur:

Y Parch. Gomer Morgan Roberts, M.A., (1904-93), Pont-rhyd-y-fen / Llandudoch / Llandybïe