Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



THOMAS , DAVID EMLYN ( 1892 - 1954 ), gwleidydd ac undebwr llafur ;

g. 16 Medi 1892 ym Maesteg, Morg. , yn un o naw o blant. Yr oedd ei dad James Thomas yn frodor o Gilgerran a'i fam o Gastellnewydd Emlyn . Treuliodd gyfnodau byr o'i blentyndod yng Nghilgerran ac Aberteifi . Addysgwyd ef mewn ysgolion cynradd ym Maesteg , a mynychodd ddosbarthiadau nos mewn mwyngloddio ac archwilio pyllau glo gan ennill cymwysterau mewn peirianyddiaeth . Yn 1906 , ac yntau'n 13 oed, dechreuodd weithio fel clerc ym mhyllau glo Oakwood a'r Garth , symudodd i bwll glo yn Llantrisant ac yna i bwll glo'r Caerau , Maesteg . Daeth yn swyddog llawn-amser o Ffederasiwn Glowyr de Cymru yn 1919 a gwasanaethodd fel ysgrifennydd i Vernon Hartshorn ( Bywg. , 323) a Ted Williams (gw. Williams , Syr Edward John isod) . Yn yr un flwyddyn ymunodd â'r Blaid Lafur . Daeth yn ysgrifennydd rhanbarth Aberdâr o'r Ffederasiwn yn 1934 , a symudodd ef a'i deulu i fyw i'r ardal. Yn 1936 etholwyd ef gyda mwyafrif llethol yn gynrychiolydd y glowyr yng nghymoedd Merthyr ac Aberdâr yn olynydd i Noah Ablett ( Bywg. 2, 67) , a daeth yn aelod ymgynghorol o bwyllgor gwaith rhanbarth de Cymru o Undeb Cenedlaethol y Glowyr . Yr oedd yn arbenigwr ar yr iawndal a delid i weithwyr .

Ar 5 Rhag. 1946 mewn is-etholiad daeth yn A.S. (Ll) dros etholaeth Aberdâr yn olynydd George Hall (gw. uchod) . Parhaodd i gynrychioli'r sedd hon yn y senedd hyd ei farwolaeth. Ailetholwyd ef gyda mwyafrif o bron 28,000 yn 1951 . Yr oedd yn aelod tawel, diymhongar a wasanaethai'i etholwyr yn gydwybodol bob amser. Dewiswyd ef yn gadeirydd ar y grŵp Llafur Seneddol Cymreig yn Nhŷ'r Cyffredin yn 1949-50 . Y mae ei bapurau gwleidyddol yn y Llyfrgell Genedlaethol . Yr oedd yn Gymro Cymraeg , yn ddiacon ac yn athro ysgol Sul yng nghapel Ebenezer (A) , Trecynon , Aberdâr . Yr oedd yn weithgar mewn nifer o gymdeithasau diwylliannol yn y cwm, yn aelod o Undeb Corawl Trecynon ac amryw bwyllgorau eisteddfodol. Garddio oedd un o'i brif ddiddordebau.

Pr. yn 1923 â Bessie Thomas (bu f. 10 Medi 1953 ), ysgolfeistres ym Maesteg . Bu iddynt fab a dwy ferch. Yn dilyn trawiad ar y galon bu f. 20 Meh. 1954 yn ei gartref, 65 Broniestyn Terrace , Trecynon , Aberdâr .

Ffynonellau:

  • Who was who? ;
  • Dod's Parliamentary Companion ;
  • Western Mail , 31 Maw. 1936 ;
  • The Merthyr Express , 9 Awst 1947 ;
  • Aberdare Leader , 14 Rhag. 1946 , 19 Medi 1953 a 26 Meh. 1954 ;
  • The Times , 21 Meh. 1954 ;
  • Mynegai Bywgraffyddol W. W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) .

Awdur:

Dr John Graham Jones, Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997