Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LEWIS , DAVID JOHN (‘ Lewis Tymbl ’; 1879 - 1947 ), gweinidog (A), pregethwr a darlithiwr poblogaidd ;

g. yn y Mynydd-bach , tyddyn ger pentre Hermon ym mhlwy Llanfyrnach, Penf. , 28 Rhag. 1879 , yn ail fab o bump o blant Dan a Mari Lewis . Bu'r tad yn gweithio yng ngwaith mwyn plwm Llanfyrnach nes i hwnnw gau a'i orfodi yntau i fynd i chwilio am waith yn Aberdâr , lle y cafodd ddamwain ddifrifol a'i gorfododd i roi'r gorau i'w waith. Bu f. yn 43 mlwydd oed o glefyd y gwaith plwm . Serch hynny, cafodd y plant fagwriaeth dda a chyfle i ymddatblygu, dau ohonynt i gyrraedd safleoedd o barch mewn addysg a bancio, ond y pregethwr oedd cyfraniad mwyaf nodedig y Mynydd-bach .

Cafodd David John ei addysg gynnar yn ysgol elfennol Hermon , lle y buasai'r Prifathro Thomas Rees yn ddisgybl ryw ddeng mlynedd o'i flaen. Derbyniwyd ef i'r ysgol ar 7 Gorff. 1884 ; yr oedd T. E. Nicholas yn un o'i gyfoedion yno. Y prifathro ar y pryd oedd John Davies o'r Felin-foel , disgyblwr llym, a ddilynasai Robert Bryan yn 1883 . Yr ôl yr erthygl honno bu Bryan yn ysgolfeistr yn yr Hendy-gwyn ar Daf , ond cyfeiriad post ysgol Hermon oedd hwnnw. Pwysicach na'r ysgol hon yn natblygiad y pregethwr oedd dylanwad Ysgol Sul Brynmyrnach . Yn 14 oed prentisiwyd ef yn deiliwr gyda Dafydd Jones , Brynawel , Hermon . Yr oedd yn un o naw o brentisiaid nodedig am eu talentau. Adlewyrchid disgyblaeth y grefft hon yn niwyg drwsiadus y pregethwr dros weddill ei oes. Ffynnai crefydd a diwylliant yn y fro honno, ac o dan ddylanwad cryf ei fam, ysbrydiaeth gwyr llên yr ardal, Brynach Davies yn enwedig, a gweinidogion praff fel John Stephens , Llwyn-yr-hwrdd , tad yr Athro J. Oliver Stephens , O. R. Owen , Glan-dwr , a Ben Davies , Tre-lech , taniwyd ef â'r awydd i fod yn bregethwr .

Wedi tymor yn ysgol Myrddin ( Ysgol yr Hen Goleg ) yng Nghaerfyrddin derbyniwyd ef yn 1901 i'r Coleg Coffa yn Aberhonddu . Wedi peth anhawster gyda'i fathemateg cwplaodd amodau derbyniad i Brifysgol Cymru a dechreuodd ar gwrs gradd yng Ngholeg Caerdydd yn 1903 . Graddiodd gydag anrhydedd (dosbarth 2) mewn Hebraeg yn 1905 . Am y ddwy fl. nesaf bu'n dilyn cyrsiau B.D. yn y Coleg Coffa . Cafodd farciau llawn yn arholiad Groeg y T.N. yn 1906 a chlod arbennig gan yr arholwr ar athroniaeth crefydd. Cwplaodd ail flwyddyn y B.D. yn haf 1907 , ond erbyn hynny yr oedd eglwys ieuanc frwdfrydig Bethesda , Y Tymbl , wedi rhoi galwad iddo ers mis Chwefror. Ord. ef yn weinidog arni 3 Gorff. 1907 , ac yno yr arhosodd i gario'r enw ‘ Lewis Tymbl ’ dros weddill ei oes.

Buan y daeth yn anwylyn pulpudau Cymru , gydag apêl ei bersonoliaeth fagnetig yn fwy bron na'i bregethu. Pregethau un pwynt oedd ganddo bob amser, a hwnnw'n cyrraedd uchafbwynt wrth gloi gyda sydynrwydd annisgwyl. Daeth galw mawr am ei wasanaeth o bob rhan o Gymru . Ei bregethau enwocaf a mwyaf adnabyddus oedd ‘ A fynni di dy wneuthur yn iach? ’ (‘ Roll up the mat ’); ‘ Mair yn torri'r blwch ennaint ’ (‘ She smashed the alabaster box ’); ‘ Bwrw dy fara ar wyneb y dyfroedd ’; ‘ Hwy a aethant i'w gwlad ar hyd ffordd arall ’; ac ‘ Yn y flwyddyn y bu farw y brenin Useia y gwelais i yr Arglwydd ’. Yn cydgerdded â'i bregethau yr oedd ei ddarlithiau poblogaidd — ‘ Y gelf o fyw ’; ‘ David Livingstone ’; a ‘ Shôn Gymro ’. Oddi ar nodiadau ar gardiau post y pregethai a chas oedd ganddo ysgrifennu dim, na chael ei gyfyngu i sgript. Dyna paham y gwrthodai bregethu ar y radio ar ôl un tro.

Ef oedd cadeirydd Undeb yr Annibynwyr am 1945-46 , a thraddododd ei anerchiad ‘ Bwrw'r draul ’, yn Ebenezer , Abertawe ym Meh. 1945 . Cyhoeddwyd hwnnw yng nghofiant Ieuan Davies , a hefyd un o'i bregethau yn Llef y Gwyliedydd (gol. E. Curig Davies 1927 ). Ni ellid trosglwyddo'i bersonoliaeth fyw i bapur.

Ni bu'n briod a threuliodd ei ddeugain mlynedd mewn dau lety yn y Tymbl . Cymerwyd ef yn wael ym mis Rhag. 1946 , a bu dan driniaeth lawfeddygol yng Nghaerdydd . Ni chafodd bregethu wedyn, a bu f. 10 Mawrth 1947 yn ysbyty Treforus . Claddwyd ef ym mynwent Crymych ar Sul 16 Mawrth wedi i'r storm eira fwyaf o fewn cof atal yr angladd y diwrnod cynt. Cyhoeddwyd llyfryn coffa.

Ffynonellau:

  • Gwybodaeth bersonol;
  • Ieuan Davies , Lewis Tymbl o'r Mynydd Bach i'r Mynydd Mawr (Abertawe, 1989) ( 1989) .

Awdur:

David Peregrine Jones, (1907-86), Tymbl, Llanelli

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997