Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



MORGAN , DAVID JENKINS ( 1884 - 1949 ), athro a swyddog amaeth ;

g. ym Mlaendewi , Llanddewibrefi, Cer. , 23 Medi 1884 , yn ail blentyn a mab hynaf Rhys Morgan , gweinidog eglwys Bethesda (MC) , yn y pentre, a Mary ei wraig (g. Jenkins ) . Ar ddydd olaf Awst 1887 derbyniwyd ef i'r ysgol fwrdd leol, chwe diwrnod ar ôl ei chwaer a oedd 14 mis yn hŷn nag ef, a bu yno hyd 14 Mai 1897 . Agorwyd ysgol sir Tregaron yn neuadd y dre dridiau'n ddiweddarach. Yr oedd ei fam yn un o lywodraethwyr yr ysgol newydd , a dechreuodd yntau yno ar y diwrnod cyntaf. O Dregaron aeth i'r coleg yn Aberystwyth . Penodwyd ef yn athro gwyddoniaeth yn ei hen ysgol ond dychwelodd i'r coleg i ddilyn cwrs mewn amaethyddiaeth a graddiodd yn B.Sc. yn 1907 . Penodwyd ef wedyn yn swyddog amaeth dros Geredigion , swydd a lanwodd dros a rhwng y ddau ryfel byd . Yn ystod ei gyfnod fel athro yn Nhregaron bu'n cydweithio â Samuel Morris Powell i sgrifennu , cynhyrchu , ac actio dramâu gwaith cartre ar hanes yr ardal , ac ef y rhan amlaf a chwaraeai ran yr arwr. Wedi ei benodi i'r swydd amaethyddol ymsefydlodd yn Llanbedr Pont Steffan ac oddi yno y bu'n teithio i gyrrau Ceredigion , gan ymgydnabod â'i hanes a'i thraddodiadau a threiddio'n ddwfn i serch ac ymddiriedaeth y ffermwyr . Daeth ei fodur tair olwyn Morgan yn gynefin â phriffyrdd a chefnffyrdd mwyaf anghysbell y sir. Bu ei ddylanwad ar amaethyddiaeth y sir yn enfawr. Y mae ei ysgrifau wythnosol o dan y pennawd ‘ Pant a bryn ’ yn y Welsh Gazette at ei gilydd yn ffynhonnell werthfawr ar ddatblygiad amaethyddiaeth a bywyd cymdeithasol yng Ngheredigion dros ran helaeth o hanner cynta'r ganrif hon, a'r cyfan wedi ei ysgrifennu mewn arddull hapus garlamus. Cyhoeddwyd detholiad ohonynt yn Pant a bryn ( 1953 ).

Pr., 7 Gorff. 1915 , Annie , merch John a Jane Jones , Tŷ-llwyd , Bryn-mawr (yn wreiddiol o Swyddffynnon ). Bu f. yn sydyn ar 18 Mai 1949 yn ysbyty Charing Cross , Llundain . Amlosgwyd ei gorff yn Golders Green a dychwelwyd ei lwch i Landdewibrefi i'w gladdu yno.

Ffynonellau:

  • The Welsh Gazette , 26 Mai 1949 ;
  • gwybodaeth gan Mair Livingstone .

Awdur:

Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997